Sevgili öğrenciler, tarih derslerinde olaylar ve antlaşmalar arasında güçlü bağlantılar olduğunu unutmayın. Bir antlaşma, kendisinden sonra gelen başka bir antlaşmanın temelini oluşturabilir. Bu soruda da Kars Antlaşması'nın temelini oluşturan antlaşmayı bulacağız. Hadi adım adım inceleyelim:
- Kars Antlaşması'nı Anlayalım: Kars Antlaşması, 13 Ekim 1921'de Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Hükümeti ile Sovyetler Birliği'ne bağlı Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri arasında imzalanmıştır. Bu antlaşma, Türkiye'nin doğu sınırlarını kesinleştiren önemli bir belgedir.
- Seçenekleri Değerlendirelim: Şimdi seçeneklere tek tek bakalım ve Kars Antlaşması ile olan ilişkilerini inceleyelim.
- A) Lozan Antlaşması: Lozan Antlaşması, 24 Temmuz 1923'te imzalanan ve Türkiye Cumhuriyeti'nin uluslararası alanda tanınmasını sağlayan, yeni Türk Devleti'nin tapu senedi niteliğindeki çok kapsamlı bir barış antlaşmasıdır. Kars Antlaşması'ndan sonra imzalandığı için onun temeli olamaz.
- B) Moskova Antlaşması: 16 Mart 1921'de TBMM Hükümeti ile Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) arasında imzalanmıştır. Bu antlaşma, Türkiye'nin doğu sınırlarını belirlemiş ve SSCB'nin, TBMM Hükümeti'ni tanıdığını ilan etmiştir. Moskova Antlaşması'nda belirlenen sınırlar ve dostluk ilişkileri, daha sonra Kars Antlaşması'nın imzalanmasına zemin hazırlamıştır. Moskova Antlaşması'nın 15. maddesi, "Moskova Antlaşması'nın imzalandığı tarihte taraflar arasında imzalanmış olan bütün antlaşmaların hükümleri, bu antlaşma ile değiştirilmedikçe yürürlükte kalacaktır" derken, aynı zamanda Kafkas Cumhuriyetleri ile yapılacak antlaşmaların da Moskova Antlaşması'nın ruhuna uygun olacağını belirtmiştir. Bu nedenle Moskova Antlaşması, Kars Antlaşması'nın en önemli temelini oluşturur.
- C) Ankara Antlaşması: 20 Ekim 1921'de TBMM Hükümeti ile Fransa arasında imzalanmıştır. Bu antlaşma, Güney Cephesi'ni kapatmış ve Türkiye'nin güney sınırlarını belirlemiştir. Kars Antlaşması ile coğrafi ve siyasi olarak farklı bir alana odaklandığı için onun temeli değildir.
- D) Gümrü Antlaşması: 2-3 Aralık 1920'de TBMM Hükümeti ile Ermenistan arasında imzalanan ilk antlaşmadır. Bu antlaşma, TBMM Hükümeti'nin uluslararası alandaki ilk siyasi ve askeri başarısıdır. Ancak Gümrü Antlaşması'nın hükümleri, daha sonra Moskova Antlaşması ve Kars Antlaşması ile büyük ölçüde güncellenmiş ve genişletilmiştir. Dolayısıyla Kars Antlaşması'nın doğrudan ve kapsamlı temeli Moskova Antlaşması'dır. Moskova Antlaşması, Gümrü'nün ötesine geçerek daha geniş bir çerçeve sunmuştur.
Gördüğümüz gibi, Moskova Antlaşması, hem tarihsel sıralama hem de içerik açısından Kars Antlaşması'nın temelini oluşturan en uygun seçenektir. Moskova Antlaşması'nda belirlenen ilkeler ve sınırlar, Kars Antlaşması ile Kafkas Cumhuriyetleri arasında kesinleşmiştir.
Cevap B seçeneğidir.
