Zaman, bir nehir gibi akıp gidiyordu.
Bu benzetme için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Benzeyen: zaman
B) Benzetme yönü: akmak
C) Açık istiare özelliği taşır
D) Tam bir teşbihtir
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugünkü sorumuz, edebi sanatlar konumuzdan, özellikle benzetme (teşbih) ve istiare kavramlarını anlamamızı gerektiren güzel bir örnek. "Zaman, bir nehir gibi akıp gidiyordu." cümlesini inceleyerek hangi seçeneğin söylenemeyeceğini bulalım.
-
Öncelikle, verilen cümleyi edebi sanatlar açısından analiz edelim:
- Benzeyen (kendisine benzetilen): Zaman. Cümlede benzetilen varlık "zaman"dır.
- Benzetilen (benzetme yapılan): Nehir. Zamanın benzetildiği varlık "nehir"dir.
- Benzetme yönü: Akıp gitmek. Zamanın nehre benzetilmesinin sebebi, her ikisinin de "akıp gitmesi", yani sürekli hareket halinde olması ve durdurulamamasıdır.
- Benzetme edatı: Gibi. "Gibi" kelimesi, benzetme ilişkisini kuran edattır.
-
Şimdi seçenekleri tek tek değerlendirelim:
- A) Benzeyen: zaman
Yukarıdaki analizimizde de belirttiğimiz gibi, bu cümlede benzetilen varlık "zaman"dır. Dolayısıyla bu ifade doğrudur.
- B) Benzetme yönü: akmak
Zamanın ve nehrin ortak özelliği, yani benzetme yönü "akıp gitmek"tir. Bu ifade de doğrudur.
- C) Açık istiare özelliği taşır
Açık istiarede, benzetmenin temel unsurlarından sadece biri (ya benzeyen ya da benzetilen) kullanılır. Örneğin, "Aslanlarımız cephede kükredi." cümlesinde "asker" (benzeyen) söylenmemiş, sadece "aslan" (benzetilen) kullanılmıştır. Ancak bizim cümlemizde ("Zaman, bir nehir gibi akıp gidiyordu.") hem "zaman" (benzeyen) hem de "nehir" (benzetilen) açıkça belirtilmiştir. Bu nedenle bu cümle açık istiare özelliği taşımaz. Bu ifade yanlıştır.
- D) Tam bir teşbihtir
Tam teşbih (tam benzetme), benzetmenin dört temel unsurunu da (benzeyen, benzetilen, benzetme yönü, benzetme edatı) içeren benzetme türüdür. "Zaman" (benzeyen), "nehir" (benzetilen), "akıp gitmek" (benzetme yönü) ve "gibi" (benzetme edatı) unsurlarının hepsi cümlede mevcuttur. Bu yüzden bu ifade doğrudur.
-
Soru bizden "söylenemez" olanı bulmamızı istediği için, yanlış olan ifadeyi seçmeliyiz.
Cevap C seçeneğidir.
