🎓 Yazım kuralları TYT çıkmış sorular Test 2 - Ders Notu
Bu ders notu, TYT'de sıkça karşılaşılan yazım kuralları konularını kapsar. Amacımız, en çok hata yapılan noktaları sade ve anlaşılır bir dille özetleyerek sınava daha hazırlıklı girmenizi sağlamaktır.
📌 Büyük Harflerin Kullanımı
Türkçede birçok kelime ve kelime grubu, belirli durumlarda büyük harfle başlar. Bu kurallar, yazılı anlatımın temelini oluşturur.
- Cümleler her zaman büyük harfle başlar.
- Özel adlar (kişi adları, soyadları, takma adlar, yer adları, millet, dil, din adları) büyük harfle başlar. Örnek: Mustafa Kemal Atatürk, Ankara, Türkçe, Müslümanlık.
- Kurum, kuruluş, dernek, iş yeri adlarının her kelimesi büyük harfle başlar. Örnek: Türk Dil Kurumu, Milli Eğitim Bakanlığı.
- Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar. Örnek: 29 Ekim 1923 Salı günü. (Ekim ve Salı büyük)
- Kitap, dergi, gazete ve sanat eserlerinin her kelimesi büyük harfle başlar (aradaki bağlaç ve edatlar küçük yazılır). Örnek: Vatan Yahut Silistre.
- Unvanlar, saygı sözleri ve lakaplar özel adla birlikte kullanıldığında büyük harfle başlar. Örnek: Doktor Ayşe Hanım, Deli Petro.
⚠️ Dikkat: Akrabalık bildiren kelimeler (teyze, amca, dayı) özel adın yerine geçmedikçe küçük harfle başlar. "Ayşe Teyze" derken "teyze" küçük, ama "Nene Hatun" derken "Nene" büyük yazılır.
📝 Birleşik Kelimelerin Yazımı (Ayrı mı, Bitişik mi?)
Birleşik kelimelerin ayrı mı yoksa bitişik mi yazılacağı, genellikle anlam kayması veya ses olaylarına göre belirlenir. Bu, en çok karıştırılan konulardan biridir.
- Ses düşmesi, ses türemesi veya ses değişmesi olan birleşik kelimeler bitişik yazılır. Örnek: kayıp olmak > kaybolmak, his etmek > hissetmek.
- Anlamca kaynaşmış, yeni bir kavramı karşılayan birleşik fiiller bitişik yazılır (elvermek, vazgeçmek).
- İki kelime de veya ikinci kelime anlamını yitirip yeni bir varlığı karşıladığında bitişik yazılır. Örnek: kuşburnu (kuşun burnu değil), karadul (dul kadın değil, bir örümcek türü).
- Somut olarak yer bildirmeyen alt, üst, üzeri sözleriyle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır. Örnek: ayakaltı, bilinçaltı, olağanüstü.
- Ev kelimesiyle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır. Örnek: aşevi, huzurevi, öğretmenevi.
- Ara yönler bitişik yazılır. Örnek: güneydoğu, kuzeybatı.
💡 İpucu: Eğer birleşik kelime oluşturan kelimelerden her ikisi de veya ikincisi gerçek anlamını koruyorsa, genellikle ayrı yazılır. Örnek: köpek balığı (hem köpek hem balık anlamı var), yer çekimi (hem yer hem çekim anlamı var).
💡 "de" ve "ki" Bağlaçlarının Yazımı
"de" ve "ki"nin bağlaç mı yoksa ek mi olduğunu anlamak, doğru yazım için kritik öneme sahiptir.
- Bağlaç olan "de" ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. Örnek: Sen de gel. (Sen gel. - anlam bozulmadı).
- Ek olan "-de" (bulunma hâli eki) bitişik yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulur. Örnek: Evde kimse yok. (Ev kimse yok. - anlam bozuldu).
- Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. Örnek: Duydum ki geliyormuşsun. (Duydum geliyormuşsun. - anlam bozulsa da kabul edilebilir bir yapı bırakır).
- Ek olan "-ki" (ilgi eki veya sıfat yapan ek) bitişik yazılır. "ler" eki getirilebilen "ki"ler bitişik yazılır. Örnek: Bendeki kitap (Bendekiler). Yarınki sınav (Yarınkiler).
⚠️ Dikkat: Bağlaç olan "ki"nin kalıplaşmış birkaç istisnası vardır ve bunlar bitişik yazılır: "Sanki, Oysaki, Mademki, Belki, Halbuki, Çünkü, Meğerki" (SOMBAHÇEM olarak akılda tutulabilir).
🔢 Sayıların Yazımı
Sayıların metin içinde nasıl yazılacağı, özellikle resmi yazışmalarda ve akademik metinlerde önemlidir.
- Metin içinde sayılar genellikle yazıyla yazılır. Örnek: "Üç yıl sonra", "beş kardeş".
- Saat, para tutarı, ölçü, istatistiksel verilerde rakam kullanılır. Örnek: "15.30'da", "500 TL", "25 kg", "%15 zam".
- Sıra sayıları rakamla yazıldığında yanına nokta konur veya kesme işaretiyle ek ayrılır. Örnek: 3. veya 3'üncü.
- Üleştirme sayıları (paylaştırma) asla rakamla yazılmaz, her zaman yazıyla yazılır. Örnek: ikişer, üçer (2'şer, 3'er şeklinde yazım yanlıştır).
- Çok basamaklı sayılar kolay okunabilmesi için üçerli gruplara ayrılır ve araya nokta konur. Örnek: 1.250.000.
💡 İpucu: Çek ve senet gibi ticari belgelerde sayılar bitişik yazılır ve harflerle de belirtilir (örneğin: "beşyüz bin"), bu durum karışıklığı önlemek içindir.
✂️ Kısaltmaların Yazımı
Kısaltmaların doğru yazımı ve onlara getirilen ekler, yazım kurallarının önemli bir parçasıdır.
- Büyük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen ekler, kısaltmanın son harfinin okunuşuna göre belirlenir. Örnek: TDK'nin (te-de-ke'nin), TRT'den (te-re-te'den).
- Küçük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen ekler, kelimenin açılımına göre belirlenir. Örnek: kg'dan (kilogramdan), cm'yi (santimetreyi).
- Gelenekleşmiş olan Türkiye Cumhuriyeti (T.C.) ve Türkçe (T.) kısaltmalarında nokta kullanılır. Diğer büyük harfli kısaltmalarda nokta kullanılmaz.
⚠️ Dikkat: Ölçü birimlerinin uluslararası kısaltmalarında nokta kullanılmaz (m, km, g, kg). Ancak gelenekselleşmiş bazı kısaltmalarda nokta kullanılır (Dr., Prof., Cad., Mah.).
