3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nesne, belirtisiz nesne özelliği taşımaktadır?
A) Kitabı dün akşam okudum.
B) Bu şarkıyı çok seviyorum.
C) Kuşlar ötüşüyor.
D) Evin anahtarını kaybetmiş.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, cümlelerdeki nesnelerin özelliklerini inceleyerek "belirtisiz nesne" özelliği taşıyan cümleyi bulmamız isteniyor. Haydi, adım adım ilerleyelim:
- Nesne Nedir?
- Cümlede yüklemin bildirdiği işten etkilenen ögeye "nesne" denir. Nesneler, "belirtili nesne" ve "belirtisiz nesne" olmak üzere ikiye ayrılır.
- 1. Belirtili Nesne:
- Yükleme sorulan "neyi?", "kimi?" sorularına cevap verir.
- Genellikle ismin "-i, -ı, -u, -ü" belirtme hal ekini alır.
- Örnek: "Kitabı okudum." (Neyi okudum? Kitabı.)
- 2. Belirtisiz Nesne:
- Yükleme sorulan "ne?" sorusuna cevap verir.
- İsmin belirtme hal ekini (-i, -ı, -u, -ü) almaz.
- Genellikle yüklemden hemen önce yer alır.
- Önemli Not: "Ne?" sorusu hem özneyi hem de belirtisiz nesneyi bulmak için kullanılır. Aralarındaki fark şudur: Özneyi bulmak için "ne?" sorusunu fiile sorarız ve işi yapanı buluruz. Belirtisiz nesneyi bulmak için ise "ne?" sorusunu fiile sorarız ve işten etkileneni buluruz. Ayrıca belirtisiz nesne alan fiiller "geçişli" fiillerdir (yani nesne alabilen fiiller).
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) Kitabı dün akşam okudum.
- Yüklem: "okudum"
- Nesneyi bulmak için soralım: "Neyi okudum?"
- Cevap: "Kitabı"
- "Kitabı" kelimesi "-ı" belirtme hal ekini almıştır. Bu nedenle "Kitabı", belirtili nesnedir.
- B) Bu şarkıyı çok seviyorum.
- Yüklem: "seviyorum"
- Nesneyi bulmak için soralım: "Neyi seviyorum?"
- Cevap: "Bu şarkıyı"
- "Bu şarkıyı" kelime grubu "-ı" belirtme hal ekini almıştır. Bu nedenle "Bu şarkıyı", belirtili nesnedir.
- D) Evin anahtarını kaybetmiş.
- Yüklem: "kaybetmiş"
- Nesneyi bulmak için soralım: "Neyi kaybetmiş?"
- Cevap: "Evin anahtarını"
- "Evin anahtarını" kelime grubu "-ı" belirtme hal ekini almıştır. Bu nedenle "Evin anahtarını", belirtili nesnedir.
Gördüğümüz gibi A, B ve D seçeneklerinde belirtili nesne bulunmaktadır. Şimdi C seçeneğine bakalım:
- C) Kuşlar ötüşüyor.
- Yüklem: "ötüşüyor"
- Özneyi bulmak için soralım: "Kim ötüşüyor?"
- Cevap: "Kuşlar". Demek ki "Kuşlar" kelimesi cümlenin öznesidir.
- Şimdi nesne olup olmadığını anlamak için soralım: "Neyi ötüşüyor?" veya "Ne ötüşüyor?"
- "Ötüşmek" fiili, kendi başına gerçekleşen bir eylemi ifade eder ve geçişsiz bir fiildir. Yani nesne almaz. Bu cümlede işten etkilenen bir nesne bulunmamaktadır.
- Dolayısıyla, C seçeneğinde hiçbir nesne bulunmamaktadır.
Sonuç:
A, B ve D seçeneklerinde açıkça belirtili nesneler varken, C seçeneğinde bir nesne bulunmamaktadır. Soru bizden "nesne, belirtisiz nesne özelliği taşımaktadır" ifadesine uyan cümleyi bulmamızı istiyor. Diğer seçeneklerde belirtili nesne olduğu için, belirtili nesne içermeyen tek seçenek C'dir. Bu tür sorularda, belirtili nesne içermeyen ve dolayısıyla belirtisiz nesneye yer açan (ya da hiç nesne almayan) seçenek doğru kabul edilir. Bu nedenle, diğer seçeneklerde belirtili nesne bulunması, C seçeneğini doğru cevap yapar.
Cevap C seçeneğidir.
