Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, bir cümlenin ögelerini bulma ve özellikle nesnenin çeşidini belirleme becerimizi kullanacağız. Adım adım ilerleyelim:
- 1. Adım: Yüklemi Bulmak
- Cümlede yapılan işi, yargıyı bildiren sözcüğe yüklem denir. "Yazar, romanında İstanbul'un tarihi dokusunu anlatıyor." cümlesinde yapılan iş "anlatıyor"dur. O halde yüklemimiz "anlatıyor"dur.
- 2. Adım: Özneyi Bulmak
- Yükleme "kim?" veya "ne?" sorularını sorarak özneyi buluruz. "Kim anlatıyor?" diye sorduğumuzda cevabımız "Yazar" olur. Demek ki öznemiz "Yazar"dır.
- 3. Adım: Nesneyi Bulmak ve Çeşidini Belirlemek
- Nesne, yüklemde bildirilen işten etkilenen varlıktır. Nesneyi bulmak için yükleme "neyi?", "kimi?" veya (özne bulunduktan sonra) "ne?" sorularını sorarız.
- "Anlatıyor" yüklemine "Neyi anlatıyor?" sorusunu sorduğumuzda cevabımız "İstanbul'un tarihi dokusunu" olur. Bu kısım bizim nesnemizdir.
- Şimdi nesnenin çeşidini belirleyelim:
- Belirtili Nesne: Yükleme sorulan "neyi?", "kimi?" sorularına cevap verir ve belirtme hâl eki (-i, -ı, -u, -ü) alır.
- Belirtisiz Nesne: Yükleme sorulan "ne?" sorusuna (özne bulunduktan sonra) cevap verir ve belirtme hâl eki almaz.
- Bizim cümlemizde nesne "İstanbul'un tarihi dokusunu" ifadesidir. Bu ifade, "neyi?" sorusuna cevap vermiştir ve sonundaki "-u" eki, belirtme hâl ekidir. Bu özellikler, nesnenin belirtili nesne olduğunu gösterir.
- 4. Adım: Seçenekleri Değerlendirmek
- A) Belirtisiz nesne: "Ne?" sorusuna cevap verir ve belirtme hâl eki almaz. Bizim nesnemiz "-u" ekini almıştır.
- B) Belirtili nesne: "Neyi?", "Kimi?" sorularına cevap verir ve belirtme hâl eki (-i, -ı, -u, -ü) alır. Bizim nesnemiz bu tanıma uymaktadır.
- C) Örtülü nesne: Türkçede böyle bir nesne çeşidi yoktur.
- D) Eksiz nesne: Türkçede böyle bir nesne çeşidi yoktur.
Bu adımları takip ettiğimizde, "İstanbul'un tarihi dokusunu" ifadesinin belirtme hâl eki (-u) aldığını ve "neyi?" sorusuna cevap verdiğini görüyoruz. Bu da onu belirtili nesne yapar.
Cevap B seçeneğidir.
