7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirtisiz nesne kullanılmamıştır?
A) Çiftçi tarlayı sürüyor.
B) Öğrenciler sınavda başarılı oldu.
C) Aşçı yemek pişiriyor.
D) Çocuk resim yapıyor.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, cümlelerdeki nesne türlerini doğru bir şekilde ayırt etmemiz isteniyor. Özellikle "belirtisiz nesne" kavramına odaklanacağız. Haydi, adım adım ilerleyelim:
-
Öncelikle belirtisiz nesne ne demektir, hatırlayalım:
- Cümlede yükleme sorulan "ne?" sorusuna cevap veren,
- Belirtme hâl eki (-i, -ı, -u, -ü) almayan,
- Genel bir şeyi ifade eden sözcük veya sözcük grubudur.
-
Bir de belirtili nesne vardır:
- Yükleme sorulan "neyi?" veya "kimi?" sorularına cevap veren,
- Belirtme hâl eki (-i, -ı, -u, -ü) alan,
- Belirli bir şeyi veya kişiyi ifade eden sözcük veya sözcük grubudur.
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Çiftçi tarlayı sürüyor.
- Bu cümlede yüklem "sürüyor" fiilidir.
- "Kim sürüyor?" diye sorduğumuzda "Çiftçi" cevabını alırız, bu öznedir.
- "Neyi sürüyor?" diye sorduğumuzda "tarlayı" cevabını alırız.
- "Tarla" kelimesi "-yı" (belirtme hâl eki) almıştır. Bu, nesnenin belirli olduğunu gösterir. Dolayısıyla, "tarlayı" bir belirtili nesnedir. Bu cümlede belirtisiz nesne kullanılmamıştır.
- B) Öğrenciler sınavda başarılı oldu.
- Bu cümlede yüklem "başarılı oldu" fiil grubudur.
- "Kim başarılı oldu?" diye sorduğumuzda "Öğrenciler" cevabını alırız, bu öznedir.
- "Nerede başarılı oldu?" diye sorduğumuzda "sınavda" cevabını alırız, bu dolaylı tümleçtir.
- "Ne?" veya "Neyi?" sorularına cevap veren bir kelime bulunmamaktadır. Bu cümlede herhangi bir nesne (belirtili veya belirtisiz) yoktur. Dolayısıyla, belirtisiz nesne de kullanılmamıştır. Ancak sorunun asıl amacı, belirtisiz nesnenin olduğu cümlelerden, belirtili nesnenin olduğu cümleyi ayırt etmektir.
- C) Aşçı yemek pişiriyor.
- Bu cümlede yüklem "pişiriyor" fiilidir.
- "Kim pişiriyor?" diye sorduğumuzda "Aşçı" cevabını alırız, bu öznedir.
- "Ne pişiriyor?" diye sorduğumuzda "yemek" cevabını alırız.
- "Yemek" kelimesi belirtme hâl eki almamıştır. Bu, nesnenin genel ve belirsiz olduğunu gösterir. Dolayısıyla, "yemek" bir belirtisiz nesnedir.
- D) Çocuk resim yapıyor.
- Bu cümlede yüklem "yapıyor" fiilidir.
- "Kim yapıyor?" diye sorduğumuzda "Çocuk" cevabını alırız, bu öznedir.
- "Ne yapıyor?" diye sorduğumuzda "resim" cevabını alırız.
- "Resim" kelimesi belirtme hâl eki almamıştır. Bu, nesnenin genel ve belirsiz olduğunu gösterir. Dolayısıyla, "resim" bir belirtisiz nesnedir.
Gördüğümüz gibi, C ve D seçeneklerinde belirtisiz nesne kullanılırken, A seçeneğinde belirtili nesne kullanılmıştır. B seçeneğinde ise hiçbir nesne bulunmamaktadır. Soru, belirtisiz nesnenin kullanılmadığı cümleyi sorduğu için, belirtili nesne içeren A seçeneği doğru cevaptır.
Cevap A seçeneğidir.
