10. "Yazılı" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde farklı bir yapı özelliği göstermektedir?
A) Yarın matematik yazılısı var.
B) Yazılı talimatları dikkatle okudu.
C) Duvarda yazılı bir not gördüm.
D) Sınavda yazılı sorular zordu.
Sevgili öğrenciler, bu soruda "yazılı" sözcüğünün cümlelerdeki kullanımına ve yapısal özelliklerine dikkat etmemiz gerekiyor. Bir sözcüğün yapı özelliği, onun cümlede isim mi, sıfat mı, zarf mı gibi hangi görevde kullanıldığıyla ilgilidir. "Yazılı" sözcüğü hem bir eylemin sonucunu bildiren bir sıfat (ortaç) hem de bir sınav türünü ifade eden bir isim olarak kullanılabilir.
- "Yazılı" sözcüğünün yapısal özelliklerini inceleyelim:
- "Yazılı" sözcüğü, "yazmak" fiilinden türemiş bir kelimedir. Genellikle "-lı, -li, -lu, -lü" ekini alarak bir ismin niteliğini belirten bir sıfat (ortaç) olarak kullanılır. Örneğin, "yazılı metin", "yazılı kural".
- Ancak bazen, özellikle eğitim bağlamında, "yazılı sınav" anlamında doğrudan bir isim olarak da kullanılabilir. Bu durumda genellikle iyelik eki alarak karşımıza çıkar. Örneğin, "matematik yazılısı".
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Yarın matematik yazılısı var.
- Burada "yazılısı" kelimesi, "yazılı sınav" anlamında kullanılmıştır ve bir isimdir. "-sı" eki, iyelik ekidir (onun yazılısı). "Matematik yazılısı" bir belirtisiz isim tamlamasıdır. Yani "yazılı" kelimesi burada bir varlığın, bir kavramın adı olarak kullanılmıştır.
- B) Yazılı talimatları dikkatle okudu.
- Burada "yazılı" kelimesi, "talimatlar" ismini nitelemektedir. "Nasıl talimatlar?" sorusuna "yazılı talimatlar" cevabını verir. Dolayısıyla "yazılı" burada bir sıfattır (ortaç görevinde).
- C) Duvarda yazılı bir not gördüm.
- Burada "yazılı" kelimesi, "not" ismini nitelemektedir. "Nasıl bir not?" sorusuna "yazılı bir not" cevabını verir. Bu durumda da "yazılı" bir sıfattır (ortaç görevinde).
- D) Sınavda yazılı sorular zordu.
- Burada "yazılı" kelimesi, "sorular" ismini nitelemektedir. "Nasıl sorular?" sorusuna "yazılı sorular" cevabını verir. Bu kullanımda da "yazılı" bir sıfattır (ortaç görevinde).
- Görüldüğü gibi B, C ve D seçeneklerinde "yazılı" sözcüğü bir ismi niteleyen sıfat (ortaç) görevindeyken, A seçeneğinde doğrudan bir isim olarak kullanılmıştır ve iyelik eki almıştır. Bu durum, A seçeneğindeki "yazılı" sözcüğünün yapısal olarak diğerlerinden farklı olduğunu gösterir.
Cevap A seçeneğidir.
