5. "Göz" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde terim anlamıyla kullanılmıştır?
A) Annemin gözü hep üzerimizdeydi.
B) Dağın gözlerine kadar çıktık.
C) Şiirdeki göz ve kafiye uyumuna dikkat etmelisin.
D) Çantanın gözüne anahtarları koymuşum.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugün sizlerle "terim anlam" konusunu pekiştirecek harika bir soru çözeceğiz. Bir kelimenin terim anlamıyla kullanılması, o kelimenin belirli bir bilim, sanat, meslek dalına ait özel bir kavramı ifade etmesi demektir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve "göz" kelimesinin hangi cümlede bir alana özgü bir terim olarak kullanıldığını bulalım.
- A) Annemin gözü hep üzerimizdeydi.
- Bu cümlede "göz" kelimesi, gerçek anlamından uzaklaşarak "korumak, kollamak, dikkat etmek" anlamında kullanılmıştır. "Gözü üzerinde olmak" bir deyimdir. Deyimler, kelimelerin terim anlamıyla kullanıldığı durumlar değildir. Bu nedenle A seçeneği doğru cevap olamaz.
- B) Dağın gözlerine kadar çıktık.
- Burada "göz" kelimesi, dağın yüksek, sivri veya belirgin bir noktası, zirvesi ya da bir mağara girişi gibi yerler için benzetme yoluyla kullanılmıştır. Bu bir mecaz anlamdır. Kelimenin gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak farklı bir varlığa benzetilmesi durumudur. Terim anlamı değildir. Bu nedenle B seçeneği doğru cevap olamaz.
- C) Şiirdeki göz ve kafiye uyumuna dikkat etmelisin.
- İşte aradığımız terim anlamı burada! Edebiyat ve şiir bilgisi alanında "göz" kelimesi, şiirde kafiye (uyak) çeşitlerinden biri olan "göz kafiyesi"ni (yazılışları aynı veya benzer, okunuşları farklı olan kafiye) veya genel olarak şiirdeki uyak düzenini, görsel uyumu ifade etmek için kullanılır. Bu, edebiyat bilimine ait özel bir terimdir. Bu nedenle C seçeneği doğru cevaptır.
- D) Çantanın gözüne anahtarları koymuşum.
- Bu cümlede "göz" kelimesi, çantanın içindeki bölme, cep anlamında kullanılmıştır. Bu, kelimenin gerçek anlamıyla ilişkili ancak farklı bir varlığa aktarılmış yan anlamıdır. Çantanın bölmesi, şekil veya işlev olarak göze benzetilmiştir. Ancak bu, belirli bir bilim veya sanat dalına ait özel bir terim değildir. Bu nedenle D seçeneği doğru cevap olamaz.
Gördüğünüz gibi, "göz" kelimesi C seçeneğinde edebiyat terimi olarak kullanılmıştır. Diğer seçeneklerde ise deyim, mecaz veya yan anlamda kullanılmıştır.
Cevap C seçeneğidir.
