2. "Keskin bir zekaya sahip olan öğrenci, karmaşık problemleri çok çabuk çözüyordu."
Bu cümlede hangi tür bir deyim aktarması yapılmıştır?
A) Doğadan insana aktarma
B) Duyular arası aktarma
C) İnsandan doğaya aktarma
D) Nesneden insana aktarma
Sevgili öğrenciler, bu soruda cümlede geçen "keskin bir zeka" ifadesindeki deyim aktarmasının türünü bulmamız isteniyor. Deyim aktarmaları, kelimelerin gerçek anlamlarından sıyrılarak farklı bir alana taşınmasıyla oluşur ve dilimize zenginlik katar.
- Öncelikle cümlemizdeki anahtar ifadeye odaklanalım: "keskin bir zeka".
- "Keskin" kelimesinin gerçek anlamına bakalım. "Keskin" kelimesi, normalde bir bıçağın, jiletin veya bir kenarın fiziksel özelliğini ifade eder. Bu özellik, dokunma (sivrilik, acıtma) veya görme (ince kenar) duyularımızla algılanır. Yani, "keskin" kelimesi somut, fiziksel bir duyusal algıya karşılık gelir.
- Şimdi bu kelimenin "zeka" ile birlikte kullanımına bakalım. "Zeka" ise soyut bir kavramdır; bir kişinin anlama, öğrenme, problem çözme yeteneğidir. Zeka, fiziksel bir nesne gibi keskin olamaz.
- "Keskin zeka" ifadesinde, fiziksel bir duyuyla (dokunma veya görme) algılanan "keskinlik" özelliği, soyut bir kavram olan "zeka"ya aktarılmıştır. Bu aktarım sayesinde "zeka"nın hızlı, kavrayıcı, derinlemesine anlayan bir yapıda olduğu anlatılmak istenir.
- Bir duyu organıyla algılanan bir özelliğin, başka bir duyu organıyla veya soyut bir kavramla ilişkilendirilmesi durumuna "duyular arası aktarma" denir. Burada, somut bir duyusal algıdan (keskinlik) soyut bir zihinsel yeteneğe (zeka) bir aktarım söz konusudur. Örneğin, "tatlı ses" (tattan sese), "acı çığlık" (tattan sese) gibi örneklerde de duyular arası aktarma görülür. "Keskin zeka" da bu kategoriye girer çünkü fiziksel bir duyusal özellik (keskinlik) zihinsel bir niteliğe (zeka) aktarılmıştır.
- Diğer seçenekleri inceleyelim:
- A) Doğadan insana aktarma: Bu tür aktarmalarda doğadaki bir varlığın özelliği insana aktarılır (örneğin, "aslan gibi adam"). "Keskin" kelimesi doğrudan bir doğa varlığına ait bir özellik değildir.
- C) İnsandan doğaya aktarma: Bu tür aktarmalarda insana özgü bir özellik doğaya aktarılır (örneğin, "gülümseyen güneş"). Bu durumla ilgisi yoktur.
- D) Nesneden insana aktarma: Bu tür aktarmalarda bir nesnenin özelliği insana aktarılır. "Keskin" bir nesnenin özelliği olsa da, burada önemli olan "keskin" kelimesinin taşıdığı duyusal algının, soyut bir kavrama aktarılmasıdır. Bu nedenle "duyular arası aktarma" daha kapsayıcı ve doğru bir tanımdır.
Bu nedenle, "keskin bir zeka" ifadesinde duyular arası bir aktarma yapılmıştır.
Cevap B seçeneğidir.
