Aşağıdaki canlılardan hangisi hem endemik bir tür hem de nesli tükenmekte olan türler kategorisinde yer alır?
A) Evcil kedi (Felis catus)
B) Akdeniz foku (Monachus monachus)
C) Gri kurt (Canis lupus)
D) Kahverengi sıçan (Rattus norvegicus)
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, hem belirli bir bölgeye özgü (endemik) olan hem de nesli tükenme tehlikesi altında bulunan bir canlıyı bulmamız isteniyor. Bu tür soruları çözerken, öncelikle "endemik" ve "nesli tükenmekte olan" kavramlarını iyi anlamamız ve ardından her bir seçeneği bu kriterlere göre değerlendirmemiz gerekir.
- Endemik Tür Nedir? Endemik tür, yeryüzünün yalnızca belirli bir coğrafi bölgesinde (bir ada, bir dağ, bir göl havzası veya belirli bir kıta parçası gibi) doğal olarak yaşayan ve başka hiçbir yerde bulunmayan türlerdir. Bu türler, o bölgenin ekolojik koşullarına özgü adaptasyonlar geliştirmişlerdir.
- Nesli Tükenmekte Olan Tür Nedir? Nesli tükenmekte olan türler, çeşitli nedenlerle (habitat kaybı, iklim değişikliği, aşırı avlanma, kirlilik vb.) popülasyonları kritik seviyelere düşmüş ve yakın gelecekte tamamen yok olma riskiyle karşı karşıya olan türlerdir. Uluslararası Doğayı Koruma Birliği (IUCN) tarafından belirlenen kategorilerle takip edilirler.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Evcil kedi (Felis catus):
- Evcil kediler, dünyanın hemen her yerinde insanlarla birlikte yaşayan, çok yaygın bir türdür. Dolayısıyla endemik değildirler.
- Nesli tükenme tehlikesi altında değillerdir; aksine popülasyonları oldukça fazladır.
- B) Akdeniz foku (Monachus monachus):
- Akdeniz foku, adından da anlaşılacağı gibi, Akdeniz ve çevresindeki bazı kıyılar ile Atlas Okyanusu'nun doğu kıyılarında (Moritanya ve Madeira Adaları) yaşayan, çok sınırlı bir coğrafi dağılıma sahip bir türdür. Bu dar dağılım, onu bölgesel olarak endemik kabul etmemizi sağlar.
- Ne yazık ki, Akdeniz foku, habitat kaybı, balıkçılık faaliyetleri, kirlilik ve insan etkileşimi nedeniyle popülasyonu ciddi şekilde azalmış, "Kritik Tehlikede" (Critically Endangered) kategorisinde yer alan, nesli tükenmekte olan bir türdür.
- C) Gri kurt (Canis lupus):
- Gri kurtlar, Kuzey Amerika, Avrupa ve Asya'nın geniş coğrafyalarına yayılmış, çok geniş bir dağılıma sahip bir türdür. Bu nedenle endemik değildirler.
- Bazı bölgelerde popülasyonları azalsa da, genel olarak dünya çapında nesli tükenme tehlikesi altında değildirler (IUCN Kırmızı Listesi'nde "Asgari Endişe" kategorisindedirler).
- D) Kahverengi sıçan (Rattus norvegicus):
- Kahverengi sıçanlar, insanlar aracılığıyla dünyanın hemen her yerine yayılmış, kozmopolit (evrensel) bir türdür. Endemik değildirler.
- Nesli tükenme tehlikesi altında değillerdir; aksine, birçok bölgede istilacı tür olarak kabul edilirler ve popülasyonları çok yüksektir.
Yukarıdaki değerlendirmelere göre, hem belirli bir bölgeye özgü (endemik) olan hem de nesli tükenme tehlikesi altında bulunan canlı Akdeniz foku'dur.
Cevap B seçeneğidir.
