Aşağıdaki cümlelerin hangisinde iş (kılış) fiili geçişsiz olarak kullanılmıştır?
A) Çiçekleri her gün suluyorum.
B) Soruları hızlıca çözdü.
C) Kapıyı sertçe kapattı.
D) Çocuk parkta oynuyor.
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden iş (kılış) fiilinin geçişsiz olarak kullanıldığı cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle bazı temel kavramları hatırlayalım:
- İş (Kılış) Fiili: Bir öznenin yaptığı bir eylemi, hareketi veya durumu anlatan fiillerdir. Genellikle bir nesne üzerinde gerçekleşen eylemleri ifade ederler. Örneğin: okumak, yazmak, görmek, atmak.
- Geçişli Fiil: Bir nesne alabilen fiillerdir. Yani "neyi?" veya "kimi?" sorularına cevap verebilirler. Bu fiillerin başına "onu" kelimesini getirdiğimizde anlamlı bir bütün oluştururlar. Örneğin: "onu okumak", "onu görmek".
- Geçişsiz Fiil: Bir nesne alamayan fiillerdir. "Neyi?" veya "kimi?" sorularına cevap veremezler. Bu fiillerin başına "onu" kelimesini getirdiğimizde anlamsız olurlar. Örneğin: "onu uyumak" (anlamsız), "onu gülmek" (anlamsız).
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Çiçekleri her gün suluyorum.
- Fiil: "suluyorum" (sulamak)
- "Neyi suluyorum?" diye sorduğumuzda "Çiçekleri" cevabını alırız. "Çiçekleri" burada nesnedir.
- Fiilin başına "onu" getirelim: "onu sulamak" (anlamlı).
- Bu fiil geçişlidir.
- B) Soruları hızlıca çözdü.
- Fiil: "çözdü" (çözmek)
- "Neyi çözdü?" diye sorduğumuzda "Soruları" cevabını alırız. "Soruları" burada nesnedir.
- Fiilin başına "onu" getirelim: "onu çözmek" (anlamlı).
- Bu fiil geçişlidir.
- C) Kapıyı sertçe kapattı.
- Fiil: "kapattı" (kapatmak)
- "Neyi kapattı?" diye sorduğumuzda "Kapıyı" cevabını alırız. "Kapıyı" burada nesnedir.
- Fiilin başına "onu" getirelim: "onu kapatmak" (anlamlı).
- Bu fiil geçişlidir.
- D) Çocuk parkta oynuyor.
- Fiil: "oynuyor" (oynamak)
- "Neyi oynuyor?" veya "Kimi oynuyor?" diye sorduğumuzda bir cevap alamayız. "Parkta" kelimesi yer bildiren bir dolaylı tümleçtir, nesne değildir.
- Fiilin başına "onu" getirelim: "onu oynamak" (anlamsız).
- Bu fiil geçişsizdir.
Yukarıdaki analizlere göre, "oynamak" fiili D seçeneğinde geçişsiz olarak kullanılmıştır çünkü bir nesne almamaktadır ve "onu oynamak" ifadesi anlamsızdır.
Cevap D seçeneğidir.
