Yazar, romanında toplumsal bir eleştiri yaparken, karakterlerinin davranışları ve diyalogları aracılığıyla okura mesajını iletmektedir. Bu durum, eserin hangi işlevi ön plana çıkardığını gösterir?
A) Sanatsal işlev
B) Dil ötesi işlev
C) Kanalı kontrol işlevi
D) Göndergesel işlev
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, bir yazarın romanı aracılığıyla toplumsal bir eleştiri yapması ve okura bir mesaj iletmesi durumunun, eserin hangi işlevini ön plana çıkardığı soruluyor. İletişim ve dilin işlevleri konusunu hatırlayarak bu soruyu adım adım çözelim:
- Soruyu Anlayalım: Yazar, romanındaki karakterlerin davranışları ve diyalogları üzerinden aslında gerçek dünyadaki (toplumsal) bir duruma dikkat çekiyor, onu eleştiriyor ve bu konuda okura bir fikir, bir mesaj veriyor. Yani, metin dışındaki bir gerçekliğe gönderme yapıyor.
- Dilin İşlevlerini Hatırlayalım: Dilin birçok işlevi vardır ve her iletişim durumunda bunlardan biri veya birkaçı ön plana çıkar. Bu işlevler, dilin ne amaçla kullanıldığına göre değişir.
- Seçenekleri İnceleyelim:
- A) Sanatsal işlev (Poetik İşlev): Bu işlev, mesajın kendisinin, yani dilin estetik yönünün, güzelliğinin, biçiminin ön plana çıktığı durumlardır. Şiirlerde, edebi metinlerde dilin sanatsal kullanımı önemlidir. Ancak soruda vurgulanan, mesajın biçiminden çok, içeriği ve dış dünyaya gönderme yapmasıdır.
- B) Dil ötesi işlev (Metalinguistik İşlev): Bu işlev, dilin kendisi hakkında bilgi vermek, dilin kurallarını açıklamak, bir kelimenin anlamını sormak veya açıklamak gibi durumlarda ortaya çıkar. Örneğin, " 'Vazife' kelimesinin eş anlamlısı 'görev'dir." cümlesi dil ötesi işlev taşır. Sorumuzda dilin kendisi değil, toplumsal bir gerçeklik ele alınıyor.
- C) Kanalı kontrol işlevi (Fatik İşlev): Bu işlev, iletişimin kurulup kurulmadığını, devam edip etmediğini kontrol etmek için kullanılır. "Alo?", "Beni duyuyor musun?", "Anlaşıldı mı?" gibi ifadeler bu işlevle ilgilidir. Yazarın mesaj iletmesi, kanalı kontrol etmekten farklıdır.
- D) Göndergesel işlev (Referansiyel İşlev): Bu işlev, dilin dış dünyadaki bir olgu, nesne, durum veya gerçeklik hakkında bilgi vermek, bir mesaj iletmek amacıyla kullanıldığı durumlarda ön plana çıkar. Bir haber metni, bilimsel bir makale veya bir romanın toplumsal bir eleştiri yapması, yani gerçekliğe gönderme yaparak bir mesaj iletmesi göndergesel işlevin en belirgin örneklerindendir. Yazarın romanında toplumsal bir eleştiri yapması ve okura mesajını iletmesi, tam da dış dünyadaki bir gerçekliğe (topluma) gönderme yaparak bilgi veya eleştiri aktarması anlamına gelir.
- Sonuç: Yazarın romanında toplumsal bir eleştiri yapması ve karakterler aracılığıyla okura mesajını iletmesi, eserin dış dünyadaki bir gerçekliğe (topluma) gönderme yaparak bilgi veya eleştiri aktardığını gösterir. Bu durum, dilin göndergesel işlevini ön plana çıkarır.
Cevap D seçeneğidir.
