Dağ oluşumu (orojenez) hareketleri ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) Kıtaların çarpışması sonucu oluşurlar
B) Türkiye'deki Toroslar Alp-Himalaya orojenezi sonucu oluşmuştur
C) Volkanik dağlar orojenez hareketlerine örnek gösterilebilir
D) Kıvrım ve kırık dağlar orojenez sonucu oluşur
Dağ oluşumu (orojenez) hareketleri ile ilgili soruyu adım adım inceleyelim:
-
A) Kıtaların çarpışması sonucu oluşurlar: Bu ifade doğrudur. Orojenez, genellikle levha tektoniği hareketleri sonucunda, özellikle iki kıtasal levhanın çarpışması veya bir okyanusal levhanın bir kıtasal levhanın altına dalması (subdüksiyon) gibi yoğun sıkışma ve deformasyon süreçleriyle meydana gelir. Bu çarpışmalar, yer kabuğunun kıvrılmasına, kırılmasına ve yükselmesine neden olarak dağ sıralarını oluşturur.
-
B) Türkiye'deki Toroslar Alp-Himalaya orojenezi sonucu oluşmuştur: Bu ifade de doğrudur. Toros Dağları, Afrika ve Avrasya levhalarının çarpışması sonucu meydana gelen ve Avrupa'dan Asya'ya kadar uzanan devasa Alp-Himalaya kıvrım sisteminin önemli bir parçasıdır. Bu orojenik kuşak, milyonlarca yıl süren tektonik hareketler sonucunda oluşmuştur.
-
C) Volkanik dağlar orojenez hareketlerine örnek gösterilebilir: Bu ifade yanlıştır. Volkanik dağlar, yer kabuğunun altındaki magmanın yüzeye çıkarak birikmesi ve soğumasıyla oluşur. Bu oluşum süreci, orojenik hareketlerin (yer kabuğunun yatay sıkışma ve deformasyonla kıvrılması veya kırılması) doğrudan bir sonucu değildir. Orojenez, kabuksal deformasyonla dağ oluştururken, volkanizma magmatik aktivite ile dağ oluşturur. Her ne kadar volkanizma, orojenik kuşaklarda (özellikle subdüksiyon bölgelerinde) sıkça görülse de, volkanik dağların kendisi orojenik hareketlerin bir örneği değil, farklı bir jeolojik süreç olan volkanizmanın ürünüdür.
-
D) Kıvrım ve kırık dağlar orojenez sonucu oluşur: Bu ifade doğrudur. Orojenez, yer kabuğunun esnek tabakalarının yan basınçlarla sıkışması sonucu kıvrılarak yükselmesiyle kıvrım dağlarını (örneğin Alpler, Toroslar) oluşturur. Eğer yer kabuğu tabakaları daha sert ve kırılgansa, aynı yan basınçlar altında kıvrılmak yerine kırılarak yükselir ve alçalır, bu da kırık dağları (örneğin Ege Bölgesi'ndeki Horst-Graben sistemleri) meydana getirir. Her iki dağ türü de orojenik hareketlerin bir sonucudur.
Yukarıdaki açıklamalara göre, volkanik dağların oluşum mekanizması orojenik hareketlerden farklı olduğu için C seçeneğindeki ifade yanlıştır.
Cevap C seçeneğidir.
