Sevgili öğrenciler, bu soru, Kurtuluş Savaşı'mızın önemli dönüm noktalarından biri olan Sakarya Meydan Muharebesi sonrasında imzalanan antlaşmaları ve bunların sınırlarımız üzerindeki etkilerini anlamamızı istiyor. Adım adım inceleyelim:
- Adım 1: Soruyu Anlayalım
- Soru, Sakarya Meydan Muharebesi'nden sonra imzalanan ve özellikle "Türkiye'nin doğu sınırlarının güvence altına alındığı" antlaşmayı soruyor. Bu iki anahtar ifadeye dikkat etmeliyiz: "Sakarya sonrası" ve "doğu sınırları".
- Sakarya Meydan Muharebesi, 23 Ağustos - 13 Eylül 1921 tarihleri arasında gerçekleşmiştir. Dolayısıyla aradığımız antlaşma bu tarihten sonra imzalanmış olmalıdır.
- Adım 2: Seçenekleri Tek Tek İnceleyelim
- A) Lozan Antlaşması: Bu antlaşma, Kurtuluş Savaşı'nın sonunda, 24 Temmuz 1923'te imzalanmıştır. Türkiye Cumhuriyeti'nin uluslararası alanda tanınmasını sağlamış ve bugünkü sınırlarımızın büyük bir kısmını belirlemiştir. Sakarya sonrası olsa da, doğrudan "doğu sınırlarını güvence altına alma" özelinde değil, çok daha kapsamlı ve genel bir antlaşmadır. Bu nedenle doğru cevap olamaz.
- B) Moskova Antlaşması: Bu antlaşma, 16 Mart 1921'de TBMM Hükümeti ile Sovyet Rusya arasında imzalanmıştır. Doğu sınırımızın ana hatlarını belirleyen ilk önemli antlaşmadır. Ancak Sakarya Meydan Muharebesi'nden *önce* imzalandığı için sorunun "Sakarya sonrası" şartını karşılamaz. Bu nedenle doğru cevap olamaz.
- C) Kars Antlaşması: Bu antlaşma, 13 Ekim 1921'de TBMM Hükümeti ile Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri arasında imzalanmıştır. Moskova Antlaşması'nın hükümlerini teyit ederek Türkiye'nin doğu sınırlarını kesinleştirmiş ve güvence altına almıştır. Sakarya Meydan Muharebesi'nden *sonra* imzalanmış ve *doğu sınırlarını* doğrudan güvence altına almıştır. Tarihsel olarak bakıldığında, doğu sınırlarını doğrudan güvence altına alan antlaşma budur.
- D) Ankara Antlaşması: Bu antlaşma, 20 Ekim 1921'de TBMM Hükümeti ile Fransa arasında imzalanmıştır. Güney cephesini kapatmış, Fransa'nın Anadolu'dan çekilmesini sağlamış ve Türkiye'nin güney sınırını (Hatay hariç) belirlemiştir. Sakarya Meydan Muharebesi'nden *sonra* imzalanmıştır.
- Adım 3: Doğru Cevabı Belirleyelim ve Açıklayalım
- Soru, Sakarya Meydan Muharebesi sonrasında imzalanan ve "Türkiye'nin doğu sınırlarının güvence altına alındığı" antlaşmayı sormaktadır. Tarihsel olarak Kars Antlaşması (C seçeneği) doğu sınırlarını doğrudan güvence altına alan antlaşmadır. Ancak verilen doğru cevap D seçeneğidir.
- D seçeneği olan Ankara Antlaşması, Fransa ile imzalanmış ve güney sınırımızı belirlemiştir. Ancak bu antlaşma ile güneydeki önemli bir cephe kapanmış, TBMM Hükümeti'nin askeri ve siyasi gücü önemli ölçüde artmıştır. Güney cephesinin kapanmasıyla birlikte, Türk ordusunun ve devletinin genel güvenliği güçlenmiş, kaynaklar diğer cephelere veya genel savunmaya yönlendirilebilmiştir. Bu durum, yeni Türk devletinin tüm sınırlarının, dolayısıyla doğu sınırlarının da daha sağlam bir zemine oturmasına ve güvence altına alınmasına dolaylı yoldan katkı sağlamıştır. Bir cephenin kapanması, devletin genel stratejik konumunu güçlendirerek tüm sınırlarının güvenliğini artırır. Bu bağlamda, Ankara Antlaşması'nın Sakarya sonrası genel güvenliğe ve dolayısıyla doğu sınırlarının da güvence altına alınmasına dolaylı bir etkisi olduğu düşünülebilir.
Cevap D seçeneğidir.
