1926 Ankara Antlaşması'nın imzalanmasından sonra Türkiye-Irak sınırı nasıl belirlenmiştir?
A) Halk oylaması ile
B) Milletler Cemiyeti'nin tespit ettiği şekilde
C) Türk ve İngiliz askeri heyetlerinin ortak çalışmasıyla
D) Doğal sınırlar esas alınarak
E) Tarihi sınırlar korunarak
Sevgili öğrenciler, bu soru Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş dönemindeki önemli dış politika konularından biri olan Musul Meselesi ve Türkiye-Irak sınırının belirlenmesiyle ilgilidir. Adım adım bu konuyu inceleyelim:
- 1. Musul Meselesi'nin Ortaya Çıkışı: Birinci Dünya Savaşı sonrası Osmanlı İmparatorluğu'nun dağılmasıyla birlikte Musul vilayeti, İngilizlerin kontrolüne geçti. Türkiye Cumhuriyeti, Misak-ı Millî sınırları içinde gördüğü Musul'u kendi topraklarına katmak istiyordu. Ancak İngiltere, bölgedeki petrol kaynakları nedeniyle Musul'u Irak'a (kendi mandası altındaki Irak'a) bırakmakta ısrarcıydı.
- 2. Anlaşmazlığın Uluslararası Boyuta Taşınması: Türkiye ve İngiltere arasında yapılan ikili görüşmelerden bir sonuç alınamayınca, konu uluslararası barışı korumak amacıyla kurulan Milletler Cemiyeti'ne (League of Nations) taşındı. Milletler Cemiyeti, bu anlaşmazlığı çözmekle görevlendirildi.
- 3. Milletler Cemiyeti'nin İncelemeleri ve Kararı: Milletler Cemiyeti, Musul meselesini incelemek üzere bir komisyon kurdu. Bu komisyon, bölgede detaylı araştırmalar yaptı, halkın eğilimlerini ve coğrafi koşulları değerlendirdi. Yapılan incelemeler sonucunda Milletler Cemiyeti, Musul'un Irak'a bırakılması yönünde bir karar aldı ve "Brüksel Hattı" adı verilen bir sınır belirledi. Bu hat, Musul vilayetinin büyük bir kısmını Irak tarafında bırakıyordu.
- 4. 1926 Ankara Antlaşması ve Sınırın Kesinleşmesi: Türkiye, Milletler Cemiyeti'nin bu kararını başlangıçta kabul etmek istemese de, iç ve dış politikadaki bazı gelişmeler (örneğin Şeyh Said İsyanı gibi iç sorunlar ve uluslararası konjonktür) nedeniyle bu karara uymak zorunda kaldı. 5 Haziran 1926 tarihinde Türkiye, İngiltere ve Irak arasında imzalanan Ankara Antlaşması ile Milletler Cemiyeti'nin belirlediği Brüksel Hattı, Türkiye-Irak sınırı olarak kesinleşti. Bu antlaşma ile Türkiye, Musul petrollerinin gelirinden belirli bir pay alma hakkı elde etti.
- 5. Diğer Seçeneklerin Değerlendirilmesi:
- A) Halk oylaması ile: Türkiye, Musul için halk oylaması yapılmasını önermişti ancak bu öneri kabul görmedi ve uygulanmadı.
- C) Türk ve İngiliz askeri heyetlerinin ortak çalışmasıyla: Sınırın belirlenmesi askeri heyetlerin değil, diplomatik görüşmeler ve Milletler Cemiyeti'nin kararı sonucunda gerçekleşti.
- D) Doğal sınırlar esas alınarak: Coğrafi faktörler kısmen etkili olsa da, temel belirleyici uluslararası bir kuruluşun kararıydı.
- E) Tarihi sınırlar korunarak: Osmanlı dönemindeki sınırlar değil, yeni bir uluslararası karar etkili oldu.
Bu bilgiler ışığında, 1926 Ankara Antlaşması'nın imzalanmasından sonra Türkiye-Irak sınırının belirlenmesinde Milletler Cemiyeti'nin tespit ettiği şeklin esas alındığını görüyoruz.
Cevap B seçeneğidir.
