5. Ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe biyoçeşitliliğin azalmasında etkili olan en önemli iki faktör aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Yükselti ve enlem
B) Sıcaklık ve yağış
C) Toprak yapısı ve rüzgar
D) Bakı ve eğim
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soru, coğrafya ve biyoloji arasındaki önemli bir ilişkiyi, yani biyoçeşitliliğin dünya üzerindeki dağılımını anlamamızı istiyor. Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe biyoçeşitliliğin neden azaldığını adım adım inceleyelim:
- Biyoçeşitlilik Nedir?
Biyoçeşitlilik, bir bölgedeki canlı türlerinin (bitkiler, hayvanlar, mikroorganizmalar) çeşitliliği ve zenginliğidir. Genellikle Ekvator çevresindeki tropikal bölgelerde çok yüksekken, kutuplara yaklaştıkça azalır.
- Ekvator ve Kutuplar Arasındaki Temel Farklar:
Dünya üzerinde Ekvator bölgesi, Güneş ışınlarını yıl boyunca dik veya dike yakın açılarla alır. Bu durum, bu bölgelerin genellikle sıcak ve bol yağışlı olmasına neden olur. Kutuplar ise Güneş ışınlarını çok eğik açılarla alır, bu da buraların çok soğuk ve genellikle kurak (yağışın kar veya buz şeklinde olduğu) olmasına yol açar.
- Sıcaklık ve Biyoçeşitlilik İlişkisi:
- Ekvator'da Sıcaklık: Yüksek ve istikrarlı sıcaklıklar, bitkilerin yıl boyunca fotosentez yapmasına ve büyümesine olanak tanır. Bu durum, bitki örtüsünün gür ve çeşitli olmasını sağlar. Bitkiler, hayvanlar için besin ve barınak demektir. Yüksek sıcaklıklar, canlıların metabolik faaliyetleri için de uygun bir ortam sunar.
- Kutuplarda Sıcaklık: Aşırı düşük sıcaklıklar, bitki büyümesini sınırlar ve hatta durdurur. Donma noktasına yakın veya altında olan sıcaklıklar, birçok canlı türünün hayatta kalmasını ve üremesini zorlaştırır. Bu da tür çeşitliliğini doğal olarak azaltır.
- Yağış ve Biyoçeşitlilik İlişkisi:
- Ekvator'da Yağış: Bol ve düzenli yağışlar (özellikle tropikal yağmur ormanlarında), bitkilerin gelişimi için hayati öneme sahiptir. Su, bitkilerin büyümesi, besin taşıması ve fotosentez yapması için temel bir kaynaktır. Gür bitki örtüsü, çok sayıda hayvan türüne yaşam alanı ve besin sağlar.
- Kutuplarda Yağış: Kutuplar, yağış miktarı açısından genellikle çöl bölgeleri kadar kuraktır, ancak yağışlar kar veya buz şeklindedir. Bu durum, suyun bitkiler tarafından doğrudan kullanılamamasına neden olur. Su kıtlığı ve donmuş topraklar, bitki örtüsünün çok seyrek ve türce fakir olmasına yol açar. Bu da hayvan türlerinin çeşitliliğini sınırlar.
- Diğer Seçeneklerin Neden Daha Az Önemli Olduğu:
- A) Yükselti ve enlem: Enlem, Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe değişimi ifade eden bir konumdur, değişimin *nedeni* değildir. Yükselti ise yerel bir faktördür ve küresel biyoçeşitlilik dağılımını açıklayan ana etken değildir.
- C) Toprak yapısı ve rüzgar: Toprak yapısı önemli olsa da, sıcaklık ve yağış kadar belirleyici değildir. Rüzgarın biyoçeşitlilik üzerindeki etkisi (bu ölçekte) sıcaklık ve yağışın gerisindedir.
- D) Bakı ve eğim: Bunlar bir bölgenin mikro iklimini etkileyen yerel faktörlerdir ve Ekvator'dan kutuplara doğru küresel biyoçeşitlilik azalmasını açıklayan ana faktörler değildir.
Sonuç olarak, Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe azalan biyoçeşitliliğin temel nedeni, yaşam için en kritik iki iklim faktörü olan sıcaklık ve yağış koşullarındaki değişimlerdir. Bu iki faktör, bitki örtüsünün türünü, yoğunluğunu ve dolayısıyla hayvan yaşamını doğrudan etkiler.
Cevap B seçeneğidir.
