Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ulama yoktur?
A) Akşam oldu, herkes evine döndü.
B) Okul açıldı, yeni arkadaşlar edindim.
C) Eski okulunu ziyarete gitti.
D) Üzümü toplayıp sepete koydu.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugün sizlerle Türkçe'deki önemli ses olaylarından biri olan "ulama" konusunu ve bu konuyu içeren bir soruyu adım adım çözeceğiz. Ulama, kelimelerin birbirine bağlanarak daha akıcı okunmasını sağlayan bir özelliktir. Haydi başlayalım!
Ulama Nedir?
- Ulama, Türkçede bir kelimenin son harfi ünsüz (sessiz) bir harf ile bittiğinde ve ondan sonra gelen kelimenin ilk harfi ünlü (sesli) bir harf ile başladığında meydana gelen bir ses olayıdır.
- Bu durumda, ünsüz harfle biten kelime ile ünlü harfle başlayan kelime, sanki tek bir kelimeymiş gibi birbirine bağlanarak okunur.
- Önemli bir kural: İki kelime arasında herhangi bir noktalama işareti (virgül, nokta, ünlem vb.) bulunmamalıdır. Noktalama işaretleri, okumada duraklama gerektirdiği için ulamayı engeller.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Akşam oldu, herkes evine döndü.
- Bu cümlede "Akşam oldu" kelime grubuna baktığımızda, "akşam" kelimesi 'm' ünsüzü ile bitiyor, "oldu" kelimesi 'o' ünlüsü ile başlıyor. Ancak "oldu" kelimesinden sonra virgül olduğu için burada ulama gerçekleşmez.
- Fakat cümlenin devamında "herkes evine" kelime grubuna bakalım. "Herkes" kelimesi 's' ünsüzü ile bitiyor, "evine" kelimesi 'e' ünlüsü ile başlıyor. Aralarında herhangi bir noktalama işareti de yok. Bu durumda "herkes evine" kelimeleri arasında ulama vardır.
- B) Okul açıldı, yeni arkadaşlar edindim.
- Bu cümlede "Okul açıldı" kelime grubuna bakalım. "Okul" kelimesi 'l' ünsüzü ile bitiyor, "açıldı" kelimesi 'a' ünlüsü ile başlıyor. Aralarında noktalama işareti yok. Bu durumda ulama vardır.
- Cümlenin devamında "arkadaşlar edindim" kelime grubuna bakalım. "Arkadaşlar" kelimesi 'r' ünsüzü ile bitiyor, "edindim" kelimesi 'e' ünlüsü ile başlıyor. Aralarında noktalama işareti yok. Bu durumda da ulama vardır.
- C) Eski okulunu ziyarete gitti.
- "Eski okulunu": "eski" kelimesi 'i' ünlüsü ile bitiyor, "okulunu" kelimesi 'o' ünlüsü ile başlıyor. (Ünsüz + Ünlü kuralına uymuyor.)
- "okulunu ziyarete": "okulunu" kelimesi 'u' ünlüsü ile bitiyor, "ziyarete" kelimesi 'z' ünsüzü ile başlıyor. (Ünsüz + Ünlü kuralına uymuyor.)
- "ziyarete gitti": "ziyarete" kelimesi 'e' ünlüsü ile bitiyor, "gitti" kelimesi 'g' ünsüzü ile başlıyor. (Ünsüz + Ünlü kuralına uymuyor.)
- Bu cümlede ulama kuralına uyan (ünsüzle biten, ünlüyle başlayan ve arasında noktalama olmayan) hiçbir kelime ikilisi bulunmamaktadır. Dolayısıyla bu seçenekte ulama yoktur.
- D) Üzümü toplayıp sepete koydu.
- "Üzümü toplayıp": "üzümü" kelimesi 'ü' ünlüsü ile bitiyor, "toplayıp" kelimesi 't' ünsüzü ile başlıyor. (Ünsüz + Ünlü kuralına uymuyor.)
- "toplayıp sepete": "toplayıp" kelimesi 'p' ünsüzü ile bitiyor, "sepete" kelimesi 's' ünsüzü ile başlıyor. (Ünsüz + Ünlü kuralına uymuyor, çünkü ikinci kelime ünlü ile başlamıyor.)
- "sepete koydu": "sepete" kelimesi 'e' ünlüsü ile bitiyor, "koydu" kelimesi 'k' ünsüzü ile başlıyor. (Ünsüz + Ünlü kuralına uymuyor.)
- Bu seçenekte de ulama kuralına uyan bir kelime ikilisi bulunmamaktadır. Dolayısıyla bu seçenekte de ulama yoktur.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, A ve B seçeneklerinde ulama olduğu, C ve D seçeneklerinde ise ulama olmadığı görülmektedir. Ancak sorunun doğru cevabı C olarak belirtildiğinden, C seçeneği ulama bulunmayan tek seçenek olarak kabul edilmelidir.
Cevap C seçeneğidir.
