Basit ve birleşik cümle arasındaki fark Test 1

7. Aşağıdaki cümlelerden hangisi yapıca diğerlerinden farklıdır?

A) Bahçede oynayan çocuklar eve girdi.
B) Sınavı kazanacağını umuyordu.
C) Yarın geleceğini biliyordum.
D) Kitabı okudu ve beğendi.

Sevgili öğrenciler, bu soruda cümlelerin yapılarını inceleyerek hangisinin diğerlerinden farklı olduğunu bulmamız isteniyor. Türkçede cümleler yapılarına göre basit, birleşik, sıralı ve bağlı olmak üzere dörde ayrılır. Şimdi her bir seçeneği bu açıdan değerlendirelim:

• A) Bahçede oynayan çocuklar eve girdi.

  Bu cümlede tek bir yüklem ("girdi") bulunmaktadır. Ancak "oynayan" kelimesi bir fiilimsidir (sıfat fiil). Fiilimsi içeren tek yüklemli cümleler girişik birleşik cümle olarak adlandırılır. Yani bu cümle, temel cümlenin içinde bir yan cümlecik barındırır.

• B) Sınavı kazanacağını umuyordu.

  Bu cümlede de tek bir yüklem ("umuyordu") vardır. "Kazanacağını" kelimesi ise bir fiilimsidir (isim fiil). Dolayısıyla bu da bir girişik birleşik cümledir. Temel cümlenin içinde fiilimsiyle kurulmuş bir yan cümlecik bulunmaktadır.

• C) Yarın geleceğini biliyordum.

  Yine tek bir yüklem ("biliyordum") ve bir fiilimsi ("geleceğini" - isim fiil) görüyoruz. Bu da girişik birleşik cümle yapısındadır. Fiilimsi, temel cümlenin bir ögesi olarak yan cümlecik oluşturmuştur.

• D) Kitabı okudu ve beğendi.

  Bu cümlede "okudu" ve "beğendi" olmak üzere iki ayrı yüklem bulunmaktadır. Bu iki yüklem, "ve" bağlacı ile birbirine bağlanmıştır. İki veya daha fazla yüklemi olan ve bu yüklemlerin bağlaçlarla birbirine bağlandığı cümlelere bağlı cümle denir. Burada her bir yüklem ayrı bir cümlenin yüklemidir ve bağlaçla birleştirilmiştir.

Gördüğümüz gibi A, B ve C seçeneklerindeki cümleler yapıca girişik birleşik cümle iken, D seçeneğindeki cümle bağlı cümledir. Bu nedenle D seçeneği diğerlerinden farklıdır.

Cevap D seçeneğidir.