Ayşe, bir mağazadan aldığı ürün bozuk çıktığında "Bu haksızlık, tüketici haklarımı kullanmalıyım" diye düşünür ve hakkını arar. Ancak bunu yaparken "Başkaları ne der?" endişesi taşımaz. Ayşe'nin bu tutumu Kohlberg'in ahlak gelişim kuramının hangi düzeyine uygundur?
A) Gelenek öncesi düzey - İtaat ve ceza eğilimi
B) Geleneksel düzey - İyi çocuk eğilimi
C) Geleneksel düzey - Kanun ve düzen eğilimi
D) Gelenek sonrası düzey - Sosyal sözleşme eğilimi
E) Gelenek sonrası düzey - Evrensel ahlak ilkeleri
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda Ayşe'nin ahlaki muhakemesini, Lawrence Kohlberg'in ahlak gelişim kuramına göre değerlendirmemiz isteniyor. Kohlberg'in kuramını hatırlayarak Ayşe'nin tutumunu adım adım inceleyelim:
- Kohlberg'in Ahlak Gelişim Kuramı: Kohlberg, ahlaki gelişimi üç ana düzey ve her düzeyin içinde ikişer evre olmak üzere toplam altı evrede açıklar. Bu düzeyler, bireyin ahlaki kararlarını verirken neye odaklandığını gösterir.
- Ayşe'nin Durumunu İnceleyelim:
- "Bu haksızlık, tüketici haklarımı kullanmalıyım" düşüncesi: Ayşe, bir durumun adaletsiz olduğunu fark ediyor ve bu adaletsizliğe karşı yasal olarak tanınmış haklarını (tüketici hakları) kullanma gereği duyuyor. Bu, bireysel hakların ve adaletin önemini kavradığını gösterir.
- "Başkaları ne der?" endişesi taşımaz: Bu ifade çok önemlidir. Ayşe'nin eylemi, başkalarının onayını alma, eleştirilmekten kaçınma veya toplumsal beklentilere uyma gibi dışsal faktörlere bağlı değildir. Kendi içsel adalet ve hak anlayışına göre hareket etmektedir.
- Seçenekleri Değerlendirelim:
- A) Gelenek öncesi düzey - İtaat ve ceza eğilimi: Bu düzeyde birey, ceza almamak veya ödül kazanmak için kurallara uyar. Ayşe'nin durumu ceza korkusuyla değil, hakkını arama bilinciyle ilgilidir. Bu seçenek doğru değildir.
- B) Geleneksel düzey - İyi çocuk eğilimi: Bu evrede birey, başkalarının onayını almak, iyi çocuk olmak ve beklentilere uymak için doğru olanı yapar. Ayşe'nin "Başkaları ne der?" endişesi taşımaması, bu düzeyin ötesinde olduğunu gösterir. Bu seçenek doğru değildir.
- C) Geleneksel düzey - Kanun ve düzen eğilimi: Bu evrede birey, toplumun kurallarına ve kanunlarına uymanın düzeni korumak için gerekli olduğuna inanır. Ayşe, sadece kanunlara uymakla kalmıyor, kanunların (tüketici hakları) bireysel hakları koruma amacını anlıyor ve bu hakları talep ediyor. Bu düzeyde kişi genellikle mevcut kanunları sorgusuzca uygular. Ayşe'nin durumu daha çok "haklarım var ve bunları kullanmalıyım" şeklindedir, bu da kanunların bireysel hakları koruma amacına yönelik bir farkındalık gerektirir. Bu seçenek Ayşe'nin durumunu tam olarak açıklamaz.
- D) Gelenek sonrası düzey - Sosyal sözleşme eğilimi: Bu düzeyde birey, kanunların ve kuralların toplumun iyiliği için var olduğunu, ancak bireysel hakların ve adaletin de önemli olduğunu anlar. Kanunların esnek olabileceğini ve gerektiğinde bireysel hakları korumak adına sorgulanabileceğini veya kullanılabileceğini düşünür. Ayşe'nin "tüketici haklarımı kullanmalıyım" düşüncesi, bu hakların bir sosyal sözleşmenin parçası olduğunu ve bireyin bu haklara sahip olduğunu bilmesini gösterir. "Başkaları ne der?" endişesi taşımaması da, eyleminin dışsal onaydan ziyade içsel bir hak ve adalet anlayışına dayandığını pekiştirir. Bu seçenek Ayşe'nin tutumunu en iyi şekilde açıklar.
- E) Gelenek sonrası düzey - Evrensel ahlak ilkeleri: Bu en üst düzeyde birey, kendi belirlediği evrensel ahlak ilkelerine (adalet, eşitlik, insan onuru vb.) göre hareket eder; bu ilkeler kanunların bile üzerinde olabilir. Ayşe'nin durumu "tüketici hakları" gibi belirli bir yasal çerçeve içinde kalıyor, evrensel ve soyut ahlaki ilkelerden ziyade, mevcut haklar sistemini kullanma üzerine kurulu. Bu seçenek Ayşe'nin durumundan daha ileri bir ahlaki muhakemeyi ifade eder.
- Sonuç: Ayşe'nin bir haksızlık karşısında kendi haklarını kullanma bilinciyle hareket etmesi ve bunu yaparken dışsal beklentilerden (başkalarının ne diyeceğinden) etkilenmemesi, Kohlberg'in ahlak gelişim kuramında Gelenek Sonrası Düzey - Sosyal Sözleşme Eğilimi'ne karşılık gelir. Bu düzeyde birey, toplumsal kuralların ve yasaların bireysel hakları koruma amacını anlar ve gerektiğinde bu hakları savunur.
Cevap D seçeneğidir.
