Zeynep, bir banka soygunu yapan kişinin yakalanmaması için "Kanunlar her zaman adil değildir, bazen insanlar geçim sıkıntısından böyle şeyler yapabilir" diye düşünür. Zeynep'in bu yaklaşımı Kohlberg'in hangi ahlak gelişim düzeyine örnektir?
A) Gelenek öncesi düzey - Saf çıkarcı eğilim
B) Geleneksel düzey - İyi çocuk eğilimi
C) Geleneksel düzey - Kanun ve düzen eğilimi
D) Gelenek sonrası düzey - Sosyal sözleşme eğilimi
E) Gelenek sonrası düzey - Evrensel ahlak ilkeleri
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda Zeynep'in ahlaki muhakemesini Kohlberg'in ahlak gelişimi düzeyleri açısından değerlendirmemiz isteniyor. Kohlberg'in teorisini ve Zeynep'in düşüncesini adım adım inceleyelim:
- Kohlberg'in Ahlak Gelişimi Teorisi: Lawrence Kohlberg, insanların ahlaki muhakemelerinin yaşla birlikte belirli aşamalardan geçtiğini öne sürmüştür. Bu aşamalar üç ana düzey ve her düzeyde iki alt aşama olmak üzere toplam altı aşamadan oluşur.
- Zeynep'in Düşüncesi: Zeynep, "Kanunlar her zaman adil değildir, bazen insanlar geçim sıkıntısından böyle şeyler yapabilir" diye düşünüyor. Bu ifadeyi dikkatlice analiz edelim:
- "Kanunlar her zaman adil değildir": Zeynep, kanunların mutlak ve sorgulanamaz olmadığını, hatta bazen adaletsiz olabileceğini kabul ediyor. Bu, geleneksel düzeyin (kanunlara sorgusuz uyma) ötesine geçtiğini gösterir.
- "Bazen insanlar geçim sıkıntısından böyle şeyler yapabilir": Zeynep, banka soygunu gibi yasa dışı bir eylemi yapan kişinin arkasındaki insani nedeni (geçim sıkıntısı) anlamaya çalışıyor ve bu durumu bir gerekçe olarak değerlendiriyor. Burada, yazılı kanunların ötesinde, insan yaşamının temel ihtiyaçları, adalet ve empati gibi daha evrensel insani değerleri göz önünde bulunduruyor.
- Seçeneklerin Değerlendirilmesi:
- A) Gelenek öncesi düzey - Saf çıkarcı eğilim: Bu düzeyde kişi kendi çıkarını düşünür veya cezadan kaçınmaya odaklanır. Zeynep'in düşüncesinde kendi çıkarı veya ceza korkusu yoktur, aksine başkasının durumuna empati vardır. Bu nedenle A seçeneği yanlıştır.
- B) Geleneksel düzey - İyi çocuk eğilimi: Bu düzeyde kişi başkalarının onayını almak ve iyi bir insan olarak görünmek ister. Zeynep, toplumun genel kabul görmüş bir kuralını (banka soymak kötüdür) sorgulayarak, başkalarının onayını aramaktan ziyade kendi ahlaki muhakemesini ortaya koyuyor. Bu nedenle B seçeneği yanlıştır.
- C) Geleneksel düzey - Kanun ve düzen eğilimi: Bu düzeyde kanunlara ve otoriteye mutlak bir saygı vardır; kanunlar toplum düzenini sağladığı için sorgulanmaz. Zeynep ise kanunların adil olmadığını söyleyerek bu eğilimin tam tersini sergiliyor. Bu nedenle C seçeneği yanlıştır.
- D) Gelenek sonrası düzey - Sosyal sözleşme eğilimi: Bu düzeyde kanunlar toplumun iyiliği için vardır ve değiştirilebilir olduğu kabul edilir. Bireysel haklar ve toplumun genel refahı önemlidir. Zeynep'in "Kanunlar her zaman adil değildir" ifadesi bu düzeye yakın olsa da, "bazen insanlar geçim sıkıntısından böyle şeyler yapabilir" diyerek, kanunların ötesinde, insan yaşamının temel bir hakkı olan geçim ve hayatta kalma mücadelesine vurgu yapıyor. Bu, sadece kanunların değiştirilebilirliğini düşünmekten daha derin, evrensel bir insani ilkeye dayanır.
- E) Gelenek sonrası düzey - Evrensel ahlak ilkeleri: Bu düzeyde ahlaki kararlar, evrensel etik ilkelere (adalet, eşitlik, insan onuru, yaşam hakkı, empati) dayanır. Bu ilkeler, yazılı kanunların bile üzerinde görülebilir. Zeynep, banka soygunu gibi yasa dışı bir eylemi, kişinin geçim sıkıntısı gibi temel bir insani durumla ilişkilendirerek, yazılı kanunların ötesinde bir adalet ve empati anlayışına başvuruyor. Kanunların her zaman adil olmadığını ve bazı durumlarda evrensel insani ilkelerin (hayatta kalma hakkı, yoksulluğun getirdiği çaresizlik) kanunların önüne geçebileceğini düşünmesi, bu düzeyi en iyi şekilde yansıtır. Zeynep, soyut ve evrensel ahlaki prensiplere göre muhakeme yapmaktadır.
Zeynep'in düşüncesi, yazılı kanunların mutlak olmadığını ve bazı durumlarda evrensel insani değerlerin (geçim sıkıntısı, adalet, empati) bu kanunların üzerinde bir öneme sahip olabileceğini vurguladığı için, Kohlberg'in Evrensel Ahlak İlkeleri düzeyine örnektir.
Cevap E seçeneğidir.
