8 yaşındaki Ali, annesinin "Yatağını toplamazsan bugün tabletle oynayamazsın" uyarısı üzerine hemen yatağını toplar. Ali'nin bu davranışı Kohlberg'in ahlak gelişim kuramına göre hangi düzeyle açıklanır?
A) Gelenek öncesi düzey - İtaat ve ceza eğilimi
B) Gelenek öncesi düzey - Saf çıkarcı eğilim
C) Geleneksel düzey - İyi çocuk eğilimi
D) Geleneksel düzey - Kanun ve düzen eğilimi
E) Gelenek sonrası düzey - Sosyal sözleşme eğilimi
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, 8 yaşındaki Ali'nin davranışını Kohlberg'in Ahlak Gelişim Kuramı'na göre inceleyeceğiz. Kohlberg'in kuramı, insanların ahlaki muhakemelerinin yaşla birlikte nasıl değiştiğini ve geliştiğini açıklar. Bu kuramın üç ana düzeyi ve her düzeyin içinde ikişer evresi bulunur.
- Gelenek Öncesi Düzey (Pre-conventional Level): Bu düzeydeki bireylerin ahlaki muhakemeleri, dışsal sonuçlara (ödül veya ceza) odaklıdır. Kendi çıkarları ve fiziksel sonuçlar önemlidir.
- 1. Evre: İtaat ve Ceza Eğilimi: Bu evrede doğru davranış, cezadan kaçınmak ve otoriteye itaat etmektir. Bir eylemin doğru ya da yanlış olduğu, sonucunda ceza alınıp alınmadığına göre belirlenir.
- 2. Evre: Saf Çıkarcı Eğilim (Araçsal İlişkiler): Bu evrede birey, kendi ihtiyaçlarını karşılamak veya kendi çıkarına olanı yapmak için kurallara uyar. "Sen bana yaparsan ben de sana yaparım" veya "Benim için ne var bunda?" mantığı hakimdir.
- Geleneksel Düzey (Conventional Level): Bu düzeydeki bireyler, toplumsal beklentilere ve kurallara uyma, başkalarını memnun etme veya toplumsal düzeni koruma odaklıdır.
- 3. Evre: İyi Çocuk Eğilimi: Bu evrede birey, başkalarının beklentilerini karşılamak, iyi bir çocuk olmak veya onay almak için kurallara uyar.
- 4. Evre: Kanun ve Düzen Eğilimi: Bu evrede birey, toplumsal düzeni korumak, yasalara ve kurallara uymak gerektiğini düşünür.
- Gelenek Sonrası Düzey (Post-conventional Level): Bu düzeydeki bireyler, evrensel ahlak ilkeleri ve bireysel haklar üzerine kurulu soyut düşüncelerle hareket ederler.
- 5. Evre: Sosyal Sözleşme Eğilimi: Bu evrede birey, yasaların ve kuralların toplumsal sözleşmeler olduğunu, değiştirilebileceğini ve bireysel hakların önemli olduğunu anlar.
- 6. Evre: Evrensel Ahlak İlkeleri Eğilimi: Bu evrede birey, adalet, eşitlik, insan onuru gibi evrensel ahlak ilkelerine göre hareket eder.
Şimdi Ali'nin durumunu inceleyelim:
- Ali, annesinin "Yatağını toplamazsan bugün tabletle oynayamazsın" uyarısı üzerine hemen yatağını topluyor.
- Buradaki temel motivasyon, tabletle oynama hakkını kaybetme, yani bir cezayla karşılaşma ihtimalinden kaçınmaktır. Annesinin uyarısı, Ali için bir ceza tehdididir.
- Bu davranış, Kohlberg'in ahlak gelişim kuramının Gelenek Öncesi Düzey'indeki İtaat ve Ceza Eğilimi evresine tam olarak uyar. Çünkü Ali, bir cezadan (tabletini kaybetmekten) kaçınmak için kurallara (yatağını toplamak) uymaktadır.
Diğer seçenekleri neden elememiz gerektiğini de açıklayalım:
- B) Gelenek öncesi düzey - Saf çıkarcı eğilim: Bu evrede birey, kendi çıkarına olanı yapmak için kurallara uyar. Eğer annesi "Yatağını toplarsan sana ekstra tablet süresi veririm" deseydi ve Ali bu yüzden toplasaydı, bu seçenek doğru olabilirdi. Ancak Ali'nin motivasyonu bir ödül kazanmak değil, bir cezadan kaçınmaktır.
- C) Geleneksel düzey - İyi çocuk eğilimi: Bu evrede birey, başkalarını memnun etmek veya "iyi çocuk" olmak için kurallara uyar. Ali'nin motivasyonu annesini memnun etmekten ziyade, tabletini kaybetmemektir.
- D) Geleneksel düzey - Kanun ve düzen eğilimi: Bu evrede birey, toplumsal düzeni korumak için yasalara ve kurallara uyar. Ali'nin davranışı bu kadar yüksek bir motivasyona sahip değildir.
- E) Gelenek sonrası düzey - Sosyal sözleşme eğilimi: Bu evre, toplumsal sözleşmeleri ve bireysel hakları anlama üzerine kuruludur. Ali'nin yaşı ve motivasyonu bu düzeyden çok uzaktır.
Bu nedenle, Ali'nin davranışı en doğru şekilde Gelenek Öncesi Düzey - İtaat ve Ceza Eğilimi ile açıklanır.
Cevap A seçeneğidir.
