🎓 Kohlberg ahlak gelişimi kuramı (Gelenek öncesi, Geleneksel, Gelenek sonrası) Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, Kohlberg'in ahlak gelişimi kuramının temel düzeylerini (Gelenek Öncesi, Geleneksel, Gelenek Sonrası) ve bu düzeylere ait evreleri anlamanıza yardımcı olacak anahtar kavramları kapsamaktadır.
🧠 Kohlberg'in Ahlak Gelişimi Kuramı Nedir?
Lawrence Kohlberg, insanların ahlaki ikilemler karşısında nasıl düşündüğünü ve karar verdiğini inceleyen bir kuramcıdır. Ona göre ahlaki gelişim, belirli evreler halinde ilerler ve bu evreler, kişinin ahlaki muhakeme (akıl yürütme) biçimini gösterir.
- Kohlberg, ahlaki gelişimi 3 ana düzey ve bu düzeylere bağlı toplam 6 evreye ayırmıştır.
- Önemli olan, kişinin ne yaptığı değil, neden yaptığıdır; yani ahlaki kararın arkasındaki akıl yürütme biçimidir.
- Evreler sırasıyla ilerler ve bir evreye geçmeden önceki evrenin tamamlanması gerekir.
💡 İpucu: Kohlberg'in kuramında "ahlak" denince aklına doğru ile yanlışı ayırma ve bir ikilem karşısında nasıl bir karar verdiğimizin arkasındaki düşünce süreci gelsin.
📌 1. Gelenek Öncesi Düzey (0-9 yaş civarı)
Bu düzeyde, çocukların ahlaki yargıları genellikle dışsal faktörlere, yani cezadan kaçınmaya veya ödül kazanmaya odaklıdır. Kişinin kendi çıkarları ön plandadır.
- Evre 1: Ceza ve İtaat Eğilimi
- Doğru olan, cezadan kaçınmaktır. Kurallara, otorite figürlerinin gücü nedeniyle uyulur.
- Bir eylemin ahlaki olup olmadığı, sonucunda ceza alınıp alınmamasına göre belirlenir.
- Örnek: "Ödevimi yapmalıyım çünkü yapmazsam öğretmenim bana kızar."
- Evre 2: Bireysel Çıkarcılık ve Araçsal İlişkiler Eğilimi
- Doğru olan, kişinin kendi ihtiyaçlarını karşılayandır. Karşılıklı fayda ve alışveriş ilişkisi önemlidir.
- "Bana ne faydası var?" düşüncesi hakimdir.
- Örnek: "Arkadaşıma oyuncaklarımı verirsem, o da bana kendi oyuncaklarını verir."
⚠️ Dikkat: Gelenek Öncesi düzeyde kişi, toplumun kurallarını veya beklentilerini içselleştirmemiştir. Kararlarını "ben" merkezli verir.
📌 2. Geleneksel Düzey (9-20 yaş civarı)
Bu düzeyde bireyler, toplumun kurallarına, yasalarına ve beklentilerine uyum sağlamaya başlarlar. Sosyal düzeni korumak ve başkalarının onayını almak önemlidir.
- Evre 3: Kişilerarası Uyum Eğilimi (İyi Çocuk Eğilimi)
- Doğru olan, başkalarını memnun eden, onaylanan ve "iyi çocuk" olarak görülmeyi sağlayan davranıştır.
- Grup normlarına uyum ve başkalarının beklentilerini karşılama arzusu güçlüdür.
- Örnek: "Annem ve babam benimle gurur duysun diye derslerime çok çalışıyorum."
- Evre 4: Kanun ve Düzen Eğilimi
- Doğru olan, yasalara uymak, görevleri yerine getirmek ve toplumsal düzeni korumaktır.
- Yasalar sorgulanmadan kabul edilir ve herkes için geçerli olduğuna inanılır.
- Örnek: "Kırmızı ışıkta geçmemeliyiz çünkü bu bir yasa ve herkes buna uymalıdır."
💡 İpucu: Geleneksel düzeydeki bir kişi için "toplum ne der?" veya "kurallar ne diyor?" soruları, ahlaki karar verme sürecinde kilit rol oynar.
📌 3. Gelenek Sonrası Düzey (20 yaş ve üzeri, nadiren ulaşılır)
Bu düzeyde bireyler, ahlaki kararlarını evrensel ilkelere ve kişisel değerlere dayandırırlar. Yasaların ve toplumsal kuralların ötesine geçebilirler, hatta bazen bu kurallarla çelişseler bile kendi vicdanlarına göre hareket ederler.
- Evre 5: Sosyal Sözleşme ve Bireysel Haklar Eğilimi
- Doğru olan, toplumun genel refahını ve bireysel hakları gözeten eylemlerdir.
- Yasalar, toplumsal bir sözleşme olarak görülür ve eğer adil değillerse değiştirilebileceğine inanılır.
- Örnek: "Bir yasa, insanların temel haklarını ihlal ediyorsa, o yasaya karşı çıkmak doğru olabilir."
- Evre 6: Evrensel Ahlak İlkeleri Eğilimi
- Doğru olan, adalet, eşitlik, insan onuru gibi evrensel ve soyut ahlak ilkelerine uygun davranmaktır.
- Kişisel vicdan, en üst düzeyde ahlaki rehberdir. Bu evreye çok az kişi ulaşabilir.
- Örnek: "Her insanın yaşam hakkı kutsaldır ve hiçbir yasa bu hakkı ortadan kaldıramaz."
⚠️ Dikkat: Gelenek Sonrası düzeydeki kişiler, bir eylemin ahlaki olup olmadığını belirlerken, toplumun kurallarından ziyade kendi evrensel değer sistemlerini kullanırlar. Bu, bazen yasalara karşı gelmeyi de içerebilir.
