Bir grup jeolog, kurak bir bölgede yaptıkları arazi çalışmasında, alt kısımları üst kısımlarına göre belirgin şekilde incelmiş, adeta bir şapka veya mantar görünümünde olan kaya oluşumları gözlemlemiştir. Aynı zamanda, bölgedeki diğer kaya yüzeylerinde irili ufaklı, yuvarlak veya elips şekilli oyuklar ve kovuklar da dikkatlerini çekmiştir.
Bu gözlemler ışığında, jeologların incelediği bölgede aşağıdaki doğal süreçlerden hangisinin etkili olduğu söylenebilir?
A) Yoğun kimyasal çözünme ve karstlaşma süreçleri
B) Buzul hareketleri ve donma-çözülme olayları
C) Akarsu yataklarında meydana gelen hidrolik etki ve aşındırma
D) Farklı dirençteki kayaçların bulunduğu kurak iklim koşullarında rüzgar aşındırması
Merhaba arkadaşlar, bu soruyu adım adım inceleyerek doğru cevaba ulaşalım:
Öncelikle soruda bahsedilen kaya oluşumlarını ve coğrafi özellikleri dikkatlice inceleyelim:
- Mantar Kaya (Şapka Kaya): Alt kısımları üst kısımlarına göre daha fazla aşınmış, mantara benzeyen kaya oluşumları. Bu durum, alt kısımların daha kolay aşınabildiğini gösterir.
- Yuvarlak/Elips Oyuk ve Kovuklar: Kaya yüzeylerinde görülen bu şekiller, aşınmanın belirli noktalarda yoğunlaştığını düşündürür.
- Kurak Bölge: Bölgenin kurak olması, suyun etkisinin sınırlı olduğunu, diğer aşınma türlerinin daha baskın olabileceğini işaret eder.
Şimdi de seçenekleri tek tek değerlendirelim:
- A) Yoğun kimyasal çözünme ve karstlaşma süreçleri: Karstlaşma, genellikle bol suyun olduğu ve kireçtaşı gibi kolay çözünebilen kayaçların bulunduğu bölgelerde görülür. Kurak bölgelerde suyun azlığı nedeniyle bu süreçler pek etkili değildir.
- B) Buzul hareketleri ve donma-çözülme olayları: Buzul hareketleri ve donma-çözülme, soğuk iklim bölgelerinde yaygındır. Kurak bölgelerde buzul bulunmaz ve donma-çözülme olayları da sınırlıdır.
- C) Akarsu yataklarında meydana gelen hidrolik etki ve aşındırma: Akarsular, özellikle yataklarında aşındırma yapabilirler. Ancak soruda genel bir kurak bölgeden bahsediliyor, belirgin bir akarsu yatağından değil. Ayrıca mantar kaya oluşumu akarsu aşındırmasıyla tipik olarak oluşmaz.
- D) Farklı dirençteki kayaçların bulunduğu kurak iklim koşullarında rüzgar aşındırması: Kurak iklimlerde rüzgar, önemli bir aşındırma etkenidir. Farklı dirençteki kayaçların bulunduğu bölgelerde, daha yumuşak kayaçlar rüzgar tarafından daha kolay aşındırılır. Bu durum, mantar kaya oluşumunu açıklayabilir. Alt kısımdaki daha yumuşak kayaçlar rüzgarla aşınarak incelirken, üstteki daha sert kayaçlar daha az aşınır. Ayrıca rüzgarın taşıdığı kum ve tozlar kaya yüzeylerinde oyuk ve kovuklar oluşturabilir.
Sonuç olarak, mantar kaya oluşumu ve kaya yüzeylerindeki oyuk ve kovuklar, kurak iklim koşullarında rüzgar aşındırmasıyla daha iyi açıklanabilir.
Cevap D seçeneğidir.
