Sevgili öğrenciler, bu soruyu çözmek için öncelikle cümlenin yüklemini bulmalı ve ardından yüklemin hangi fiil türüne girdiğini adım adım incelemeliyiz.
- 1. Yüklemi Bulalım: "Öğretmen, ödevlerinizi zamanında teslim etmenizi istiyor." cümlesinde işi, oluşu veya durumu bildiren temel öge "istiyor" kelimesidir. Bu nedenle cümlenin yüklemi "istiyor"dur.
- 2. Yüklemin Türünü İnceleyelim: Şimdi "istiyor" kelimesini seçeneklerdeki fiil türleriyle karşılaştıralım:
- A) Fiilimsi: Fiilimsiler (isim fiil, sıfat fiil, zarf fiil), fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek oluşturulur ve cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılırlar. Çekimli bir fiil gibi zaman ve şahıs eki alarak yüklem olamazlar (ek fiil almadıkça). "İstiyor" kelimesi, "-yor" şimdiki zaman eki almış ve üçüncü tekil şahısla çekimlenmiş bir fiildir. Dolayısıyla fiilimsi değildir.
- B) Ek fiil: Ek fiiller (idi, imiş, ise, -dir), isim soylu sözcükleri yüklem yapar veya basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapar. Örneğin "öğrenciydi" (isim yüklem oldu) veya "geliyordu" (gelmek fiili -yor şimdiki zaman ve -du ek fiiliyle birleşik zamanlı oldu). "İstiyor" kelimesi, "istemek" fiilinin şimdiki zaman çekimidir. Kendi başına bir ek fiil değildir ve ek fiil alarak birleşik zamanlı hale gelmemiştir.
- C) Birleşik fiil: Birleşik fiiller, birden fazla kelimenin bir araya gelerek oluşturduğu fiillerdir. Bunlar yardımcı fiille kurulanlar (etmek, olmak, kılmak, eylemek gibi fiillerle), kurallı birleşik fiiller (yeterlik, tezlik, sürerlik, yaklaşma fiilleri) veya anlamca kaynaşmış birleşik fiiller (deyimler) olabilir. "İstiyor" kelimesi tek bir fiil kökünden ("istemek") türemiş ve çekim eki almış bir kelimedir, birden fazla kelimenin birleşimi değildir. Bu nedenle birleşik fiil değildir.
- D) Basit fiil: Basit fiiller, tek bir fiil kök veya gövdesinden oluşan ve sadece çekim ekleri (zaman, şahıs ekleri) almış fiillerdir. Herhangi bir yapım eki almazlar veya başka bir kelimeyle birleşmezler. "İstemek" fiil köküne "-yor" (şimdiki zaman eki) ve üçüncü tekil şahıs eki gelerek oluşmuştur. Bu kelime, herhangi bir yapım eki almadığı veya başka bir kelimeyle birleşmediği için basit bir fiildir.
Bu açıklamalar ışığında, "istiyor" kelimesi basit bir fiildir.
Cevap D seçeneğidir.
