1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalı virgül (;) yanlış kullanılmıştır?
A) Kitap okumayı sever; film izlemekten de keyif alırdı.
B) Öğrencilerden bazıları sınava çalışmış; bazıları ise hiç bakmamıştı.
C) İstanbul'a gidecek; orada bir hafta kalacak.
D) Elma, armut; portakal, mandalina meyveleri getirdi.
Merhaba sevgili öğrenciler! Noktalama işaretleri, yazılı anlatımımızın olmazsa olmazıdır. Özellikle noktalı virgül (;) kullanımı, bazen kafa karıştırıcı olabilir. Gelin, bu soruyu adım adım inceleyerek noktalı virgülün doğru ve yanlış kullanımlarını öğrenelim.
- Öncelikle, noktalı virgülün temel kullanım alanlarını hatırlayalım:
- Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için kullanılır. (Örnek: Erkek çocuklara Doğan, Tufan, Orhan; kız çocuklara ise İnci, Çiçek, Gönül adları verildi.)
- Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için kullanılır. (Örnek: Sevinçten içim içime sığmıyor, bağırmak, kahkahalar atmak istiyordum; ne var ki kimseyi uyandırmak istemiyordum.)
- İkiden fazla eş değer ögesi bulunan cümlelerde ögeler arasında virgül bulunan cümlelerden sonra özneyi belirtmek için kullanılır. (Bu kural bu soru için geçerli değil, ama genel bilgi olarak aklınızda bulunsun.)
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Kitap okumayı sever; film izlemekten de keyif alırdı.
- Bu cümlede iki bağımsız cümle (Kitap okumayı sever. Film izlemekten de keyif alırdı.) noktalı virgülle ayrılmıştır. Bu iki cümle anlamca birbirine bağlıdır ve aralarında virgül bulunan bir öge yoktur. Bu tür durumlarda noktalı virgül, iki bağımsız cümleyi birbirine bağlamak için kullanılabilir. Kullanım doğrudur.
- B) Öğrencilerden bazıları sınava çalışmış; bazıları ise hiç bakmamıştı.
- Burada da iki bağımsız cümle (Öğrencilerden bazıları sınava çalışmış. Bazıları ise hiç bakmamıştı.) noktalı virgülle ayrılmıştır. İki cümle arasında bir karşıtlık ilişkisi vardır ve "ise" bağlacı bu karşıtlığı pekiştirir. Bu kullanım da doğrudur. Noktalı virgül, bu tür anlamca bağlı sıralı cümleleri ayırmak için uygun bir işarettir.
- C) İstanbul'a gidecek; orada bir hafta kalacak.
- Bu cümlede "İstanbul'a gidecek" ve "orada bir hafta kalacak" şeklinde iki bağımsız cümle art arda gelmiştir. Bu cümlelerin her ikisi de kendi içinde virgül içermemektedir ve aralarındaki ilişki basit bir sıralama veya devamlılıktır. Bu durumda noktalı virgül yerine basit bir virgül (,) kullanılması daha doğru olurdu. Noktalı virgül, genellikle cümlelerin içinde zaten virgül varsa veya cümleler arasında daha karmaşık bir ilişki (karşılaştırma, açıklama vb.) varsa tercih edilir. Burada noktalı virgülün kullanımı gereksiz ve yanlıştır.
- D) Elma, armut; portakal, mandalina meyveleri getirdi.
- Bu cümlede noktalı virgül, virgülle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için kullanılmıştır. "Elma, armut" bir grup; "portakal, mandalina" başka bir gruptur. Bu gruplar kendi içlerinde virgülle ayrıldığı için, grupları birbirinden ayırmak için noktalı virgül kullanılması kurala uygundur ve doğrudur.
Bu durumda, noktalı virgülün yanlış kullanıldığı cümle C seçeneğidir.
Cevap C seçeneğidir.
