🎓 GMT nedir Test 2 - Ders Notu
Bu ders notu, "GMT nedir Test 2" sınavında karşılaşabileceğiniz temel Türkçe dil bilgisi ve matematik konularını sade ve anlaşılır bir dille özetlemektedir. Sınavda başarılı olmak için bu konuları iyi kavramanız büyük önem taşır.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek oluşturulan, fiilin bazı özelliklerini taşıyan ancak cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan kelimelerdir. Üç ana türü vardır:
- İsim-fiil (Mastar): Fiile "-ma / -me", "-mak / -mek", "-ış / -iş / -uş / -üş" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede isim gibi görev yapar.
- Örnek: "Onun konuşmasını çok beğendim." (İsim-fiil)
- Örnek: "Gülmek insana yakışır." (İsim-fiil)
- Sıfat-fiil (Ortaç): Fiile "-an / -en", "-ası / -esi", "-mez / -maz", "-ar / -er / -ır / -ir / -ur / -ür", "-dik / -dık / -duk / -dük", "-ecek / -acak", "-miş / -mış / -muş / -müş" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede sıfat gibi görev yapar, kendinden sonraki ismi niteler.
- Örnek: "Koşan çocuk düştü." (Sıfat-fiil)
- Örnek: "Gelecek günler güzel olacak." (Sıfat-fiil)
- Zarf-fiil (Bağ-fiil, Ulaç): Fiile "-ip / -ıp / -up / -üp", "-arak / -erek", "-madan / -meden", "-ken", "-alı / -eli", "-dıkça / -dikçe", "-r...-mez", "-a...-a", "-casına / -cesine" gibi ekler getirilerek yapılır. Cümlede zarf gibi görev yapar, fiili veya fiilimsiyi zaman ya da durum yönünden belirtir.
- Örnek: "Gülerek yanıma geldi." (Zarf-fiil)
- Örnek: "Ders çalışırken uyuyakalmışım." (Zarf-fiil)
💡 İpucu: Fiilimsiler, fiiller gibi çekimlenemez (şahıs ve zaman eki almaz). Bu, onları çekimli fiillerden ayıran en önemli özelliktir.
📝 Yazım Kuralları
Doğru ve etkili iletişim için kelimelerin ve cümlelerin doğru yazılması büyük önem taşır. İşte sıkça karşılaşılan bazı yazım kuralları:
- "ki" Bağlacının Yazımı: Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır ve genellikle cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. Sıfat yapan "ki" ve zamir olan "ki" ise bitişik yazılır.
- Ayrı yazım: "Duydum ki geliyormuş."
- Bitişik yazım: "Evdeki hesap çarşıya uymaz." (Sıfat yapan "ki")
- Bitişik yazım: "Seninki daha güzel." (Zamir olan "ki")
- "de/da" Bağlacının Yazımı: Bağlaç olan "de/da" ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. Bulunma hâl eki olan "-de/-da" ise bitişik yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulur.
- Ayrı yazım: "Ben de geldim."
- Bitişik yazım: "Evde kimse yok."
- Büyük Harflerin Kullanımı: Cümle başları, özel isimler (kişi adları, yer adları, millet adları, dil adları, din adları vb.), unvanlar, kurum ve kuruluş adları büyük harfle başlar.
- Örnek: "Türkiye Cumhuriyeti Milli Eğitim Bakanlığı"
- Örnek: "Doktor Ahmet Bey"
- Sayıların Yazımı: Metin içinde sayılar genellikle yazıyla belirtilir (iki, beş yüz). Ancak para miktarları, istatistikî veriler, ölçü birimleri, saat ve tarih bildiren sayılar rakamla yazılır.
- Örnek: "Yedi yüz elli kişi geldi."
- Örnek: "250 TL", "15:30", "12 Mayıs 2024"
⚠️ Dikkat: "ki" ve "de/da" bağlaçlarının yazımı en sık yapılan hatalardandır. Cümleden çıkarma yöntemini kullanarak doğru yazımı kolayca bulabilirsiniz.
🔢 Oran ve Orantı
Oran ve orantı, iki veya daha fazla niceliğin birbirine göre büyüklüğünü ifade eden temel matematiksel kavramlardır. Birçok problem türünün çözümünde anahtar rol oynarlar.
- Oran: İki çokluğun birbirine bölünerek karşılaştırılmasıdır. Genellikle $a:b$ veya $\frac{a}{b}$ şeklinde gösterilir.
- Örnek: Bir sınıfta 15 kız, 10 erkek öğrenci varsa, kızların erkeklere oranı $\frac{15}{10} = \frac{3}{2}$'dir.
- Orantı: İki veya daha fazla oranın eşitliğidir. Genellikle $\frac{a}{b} = \frac{c}{d}$ şeklinde gösterilir.
- Orantının temel özelliği: İçler dışlar çarpımı eşittir ($a \cdot d = b \cdot c$).
- Doğru Orantı: İki çokluktan biri artarken diğeri de aynı oranda artıyor veya biri azalırken diğeri de aynı oranda azalıyorsa bu çokluklar doğru orantılıdır.
- Örnek: Alınan yol ile harcanan benzin miktarı doğru orantılıdır.
- $y = k \cdot x$ (k: orantı sabiti)
- Ters Orantı: İki çokluktan biri artarken diğeri aynı oranda azalıyorsa veya biri azalırken diğeri aynı oranda artıyorsa bu çokluklar ters orantılıdır.
- Örnek: Bir işi yapan işçi sayısı ile işin bitme süresi ters orantılıdır.
- $y = \frac{k}{x}$ veya $x \cdot y = k$ (k: orantı sabiti)
💡 İpucu: Oran-orantı problemlerinde verilen değerleri ve istenenleri net bir şekilde belirleyip, doğru orantı mı yoksa ters orantı mı olduğunu tespit etmek çözüm için ilk adımdır.
➕ Birinci Dereceden Denklemler
İçinde bilinmeyen (genellikle $x$) bulunan ve eşitlik ifade eden matematiksel ifadelere denklem denir. Birinci dereceden denklemler, bilinmeyenin en yüksek üssünün 1 olduğu denklemlerdir. Bu denklemleri çözmek, bilinmeyenin değerini bulmak anlamına gelir.
- Genel Yapı: $ax + b = c$ veya $ax + b = cx + d$ şeklindedir. ($a, b, c, d$ birer sabit sayıdır ve $a \neq 0$)
- Çözüm Adımları:
- Bilinmeyenleri (genellikle $x$'li terimleri) eşitliğin bir tarafına, sabit sayıları ise diğer tarafına toplayın.
- Terimleri karşıya atarken işaretini değiştirin (toplama çıkarma, çarpma bölme olur).
- Bilinmeyeni yalnız bırakmak için gerekli işlemleri yapın.
- Örnek Çözüm: $3x - 5 = 10$
- $-5$'i karşıya atın: $3x = 10 + 5$
- Toplama işlemini yapın: $3x = 15$
- $x$'i yalnız bırakmak için her iki tarafı $3$'e bölün: $x = \frac{15}{3}$
- Sonuç: $x = 5$
⚠️ Dikkat: Denklem çözerken en sık yapılan hata, terimleri eşitliğin diğer tarafına atarken işaretlerini değiştirmeyi unutmaktır. Her zaman dikkatli olun!
