Bir öğrenci deney düzeneğinde fasulye bitkisini ışık kaynağının sadece bir tarafından aydınlatıyor. Bir süre sonra bitkinin ışık kaynağına doğru yöneldiği gözlemleniyor.
Bu deneyde gözlemlenen hareket ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Uyaranın yönüne bağlıdır ve geri dönüşümsüzdür
B) Uyaranın yönüne bağlı değildir ve geri dönüşümlüdür
C) Uyaranın yönüne bağlıdır ve geri dönüşümlüdür
D) Uyaranın yönüne bağlı değildir ve geri dönüşümsüzdür
Sevgili öğrenciler, bu deneyde gözlemlediğimiz durum, bitkilerin ışığa karşı gösterdiği çok özel bir tepkidir. Hadi bu tepkinin özelliklerini adım adım inceleyelim:
- Bitkinin Hareketi: Deneyde fasulye bitkisinin ışık kaynağının sadece bir tarafından aydınlatıldığında, bitkinin ışık kaynağına doğru yöneldiğini görüyoruz. Bitkilerin ışık gibi dış etkenlere karşı gösterdiği bu yönelimli büyüme hareketine "tropizm" denir. Işığa karşı olanına ise "fototropizm" adını veririz.
- Uyaranın Yönüne Bağlılık: Tropizm hareketleri, adından da anlaşılacağı gibi, uyaranın (bu durumda ışığın) geldiği yöne bağlıdır. Bitki, ışığın geldiği tarafa doğru veya ondan uzaklaşarak büyür. Fasulye bitkisi de ışık kaynağına doğru yöneldiğine göre, bu hareket uyaranın yönüne bağlıdır. Bu özellik, B ve D seçeneklerini doğrudan elememizi sağlar. Çünkü bu seçenekler, hareketin uyaranın yönüne bağlı olmadığını iddia etmektedir.
- Geri Dönüşümlülük: Tropizm hareketleri, bitkinin büyümesiyle gerçekleşen kalıcı değişikliklerdir. Bitkinin hücreleri ışığın etkisiyle bir tarafta daha hızlı uzayarak bitkinin o yöne doğru bükülmesini sağlar. Bu büyüme bir kez gerçekleştikten sonra, bitkinin o kısmının eski haline dönmesi veya yönünü değiştirmesi mümkün değildir. Yani, bu hareket geri dönüşümsüzdür. Bu özellik de C seçeneğini eler, çünkü C seçeneği hareketin geri dönüşümlü olduğunu belirtmektedir.
- Özetle: Fasulye bitkisinin ışığa yönelmesi, ışığın geldiği yöne bağlı olan ve bitkinin büyümesiyle gerçekleştiği için geri döndürülemeyen bir harekettir.
Bu bilgiler ışığında, doğru seçeneğin A olduğunu görüyoruz.
Cevap A seçeneğidir.
