1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde şartlı (koşullu) birleşik cümle kullanılmıştır?
A) Kitabı okuduktan sonra bana verir misin?
B) Yağmur yağarsa maç iptal olacak.
C) Hem ders çalışıyor hem de müzik dinliyordu.
D) Ödevlerini bitirdi ve dışarı çıktı.
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden şartlı (koşullu) birleşik cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle şartlı birleşik cümlenin ne olduğunu hatırlayalım:
- Şartlı (Koşullu) Birleşik Cümle: Bir temel cümle ile bu temel cümlenin yargısını bir şarta bağlayan bir yan cümlenin birleşmesiyle oluşan cümlelerdir. Yan cümle genellikle fiile eklenen "-sa / -se" şart ekiyle kurulur. Yani, bir eylemin gerçekleşmesi başka bir eylemin gerçekleşmesine bağlıdır.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Kitabı okuduktan sonra bana verir misin?
- Bu cümlede "okuduktan sonra" ifadesi bir zaman bildirmektedir, bir şart bildirmiyor. Cümledeki eylem (verme) bir şarta değil, bir zaman dilimine (okuma eylemi bittikten sonra) bağlanmıştır. Bu bir zarf-fiil (bağ-fiil) grubu içeren basit bir cümledir.
- B) Yağmur yağarsa maç iptal olacak.
- Bu cümlede "yağarsa" kelimesi "-sa / -se" şart ekini almıştır. Maçın iptal olması, yağmurun yağması şartına bağlanmıştır. Yani, yağmur yağma koşulu gerçekleşirse, maç iptal olma eylemi gerçekleşecektir. Bu, tam olarak şartlı birleşik cümle tanımına uymaktadır.
- C) Hem ders çalışıyor hem de müzik dinliyordu.
- Bu cümlede "hem... hem de..." bağlacı iki farklı eylemi birbirine bağlamıştır. Burada bir şart ilişkisi değil, eş zamanlı yapılan iki eylem arasındaki bir bağlama ilişkisi vardır. Bu tür cümlelere "bağlı cümle" denir.
- D) Ödevlerini bitirdi ve dışarı çıktı.
- Bu cümlede "ve" bağlacı, iki bağımsız cümleyi birbirine bağlamıştır. Burada da bir şart ilişkisi değil, ardışık gerçekleşen iki eylem arasındaki bir bağlama ilişkisi vardır. Bu da bir "bağlı cümle" örneğidir.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşıldığı gibi, B seçeneğindeki cümle bir eylemin gerçekleşmesini başka bir eylemin şartına bağladığı için şartlı birleşik cümledir.
Cevap B seçeneğidir.
