6. Hangi seçenekteki cümle, birleşik cümleye örnek olarak gösterilemez?
A) Beni arayacağını biliyordum.
B) Gelmeyeceğini söylemişti.
C) Oraya gidip geri döndü.
D) Hava karardı, yıldızlar çıktı.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, cümle türlerinden birleşik cümle kavramını anlamamız ve diğer cümle türlerinden ayırt etmemiz isteniyor. Gelin, adım adım ilerleyelim ve bu konuyu netleştirelim.
-
Birleşik Cümle Nedir?
Birleşik cümle, temel bir cümlenin (ana yargı) yanı sıra, bu temel cümleye bağlı en az bir yan cümlecik (ek yargı) içeren cümlelerdir. Yan cümlecikler genellikle fiilimsiler (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil), "ki" bağlacı veya "-se/-sa" şart eki ile kurulur.
-
Seçenekleri İnceleyelim:
Şimdi her bir seçeneği tek tek ele alalım ve neden birleşik cümle olup olmadığını anlamaya çalışalım.
-
A) Beni arayacağını biliyordum.
- Bu cümlede temel yargı "biliyordum" yüklemidir.
- "arayacağını" kelimesi, "-acak/-ecek" eki almış bir sıfat-fiil ve ardından iyelik eki alarak isimleşmiş bir fiilimsidir (isim-fiil göreviyle kullanılmıştır). Bu fiilimsi, temel cümleye bağlı bir yan cümlecik oluşturur.
- Dolayısıyla, bu cümle birleşik bir cümledir (girişik birleşik cümle).
-
B) Gelmeyeceğini söylemişti.
- Bu cümlede temel yargı "söylemişti" yüklemidir.
- "Gelmeyeceğini" kelimesi, "-me/-ma" eki almış bir isim-fiildir. Bu fiilimsi de temel cümleye bağlı bir yan cümlecik kurar.
- Bu nedenle, bu cümle de birleşik bir cümledir (girişik birleşik cümle).
-
C) Oraya gidip geri döndü.
- Bu cümlede temel yargı "döndü" yüklemidir.
- "gidip" kelimesi, "-ıp/-ip" eki almış bir zarf-fiildir. Bu zarf-fiil de temel cümleye bağlı bir yan cümlecik oluşturur.
- Bu cümle de birleşik bir cümledir (girişik birleşik cümle).
-
D) Hava karardı, yıldızlar çıktı.
- Bu cümlede iki ayrı yargı bulunmaktadır: "Hava karardı" ve "yıldızlar çıktı".
- Her iki yargı da kendi başına bağımsız birer cümledir ve bir virgülle birbirine bağlanmıştır. Yani, her iki yargının da kendi yüklemi vardır ve biri diğerinin yan cümlesi değildir.
- Bu tür cümlelere sıralı cümle denir. Sıralı cümleler, birden fazla bağımsız cümlenin art arda sıralanmasıyla oluşur. Birleşik cümlelerde ise bir temel cümle ve ona bağlı bir veya daha fazla yan cümlecik bulunur.
- Bu nedenle, bu cümle birleşik cümle değildir.
Özetle, A, B ve C seçeneklerindeki cümlelerde fiilimsiler aracılığıyla temel cümleye bağlanmış yan cümlecikler varken, D seçeneğindeki cümle iki bağımsız cümlenin sıralanmasıyla oluşmuştur.
Cevap D seçeneğidir.
