5 Haziran 1926'da imzalanan ve Musul'un Irak'a bırakılmasını resmileştiren antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
A) Lozan Antlaşması
B) Ankara Antlaşması
C) Montrö Sözleşmesi
D) Sevr Antlaşması
E) Mudanya Ateşkes Antlaşması
Sevgili öğrenciler, bu soruda Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş dönemindeki önemli bir sınır meselesi olan Musul sorununun çözümüne odaklanıyoruz. Tarihsel olayları ve antlaşmaları doğru bir şekilde eşleştirmek, bu dönemi anlamak için çok önemlidir.
- Öncelikle soruyu dikkatlice okuyalım: "5 Haziran 1926'da imzalanan ve Musul'un Irak'a bırakılmasını resmileştiren antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?" Burada anahtar bilgiler tarih (5 Haziran 1926) ve konu (Musul'un Irak'a bırakılması).
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Lozan Antlaşması: 24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Antlaşması, Türkiye Cumhuriyeti'nin uluslararası alanda tanınmasını sağlayan ve bugünkü sınırlarımızın büyük bir kısmını belirleyen bir barış antlaşmasıdır. Ancak Musul'un nihai statüsü bu antlaşmada çözüme kavuşturulamamış, Türkiye ile İngiltere arasında dokuz ay içinde ikili görüşmelerle çözülmesi, aksi takdirde Milletler Cemiyeti'ne bırakılması kararlaştırılmıştır. Dolayısıyla bu seçenek doğru değildir.
- B) Ankara Antlaşması: 5 Haziran 1926 tarihinde Türkiye ile İngiltere (Irak adına) arasında imzalanan bu antlaşma, Lozan'da çözülemeyen Musul sorununu kesin olarak çözüme kavuşturmuştur. Bu antlaşma ile Musul, Irak'a bırakılmış, karşılığında Türkiye'ye Musul petrollerinin gelirinden belirli bir pay verilmesi kararlaştırılmıştır. Bu tarih ve içerik, sorudaki bilgiyi tam olarak karşılamaktadır.
- C) Montrö Boğazlar Sözleşmesi: 20 Temmuz 1936'da imzalanan Montrö Sözleşmesi, Türk Boğazları'nın (Çanakkale ve İstanbul Boğazları) statüsünü düzenleyen ve Türkiye'ye Boğazlar üzerinde tam egemenlik hakkı veren uluslararası bir sözleşmedir. Musul sorunuyla ilgisi yoktur.
- D) Sevr Antlaşması: 10 Ağustos 1920'de Osmanlı İmparatorluğu ile İtilaf Devletleri arasında imzalanan Sevr Antlaşması, Osmanlı Devleti'ni parçalamayı amaçlayan, ağır şartlar içeren ve Türk milleti tarafından reddedilerek Kurtuluş Savaşı'nın başlamasına neden olan bir antlaşmadır. Hiçbir zaman yürürlüğe girmemiştir ve Musul'un Irak'a bırakılmasıyla ilgili değildir.
- E) Mudanya Ateşkes Antlaşması: 11 Ekim 1922'de imzalanan Mudanya Ateşkes Antlaşması, Türk Kurtuluş Savaşı'nın sıcak çatışma dönemini sona erdiren ve Lozan Barış Konferansı'nın toplanmasına zemin hazırlayan bir ateşkes antlaşmasıdır. Bir sınır antlaşması değildir ve Musul sorununu çözmemiştir.
- Yukarıdaki incelemeler sonucunda, 5 Haziran 1926 tarihinde imzalanan ve Musul'un Irak'a bırakılmasını resmileştiren antlaşmanın Ankara Antlaşması olduğu açıkça görülmektedir.
Cevap B seçeneğidir.
