Musul sorununun çözümü için Milletler Cemiyeti'nin devreye girmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Türkiye'nin sorunu barışçıl yollarla çözme isteği
B) İngiltere'nin sorunu uluslararası platforma taşıma kararı
C) Irak'ın bağımsızlığını ilan etmesi
D) ABD'nin arabuluculuk teklifi
E) Fransa'nın araya girmesi
Musul sorunu, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş döneminde karşılaştığı en önemli dış politika meselelerinden biriydi. Lozan Barış Antlaşması'nda çözülemeyen bu sorun, Türkiye ile İngiltere (Irak'ı temsilen) arasında büyük bir anlaşmazlık konusuydu. Milletler Cemiyeti'nin bu soruna müdahil olmasının temel nedenini adım adım inceleyelim:
- Musul Sorununun Ortaya Çıkışı: Lozan Barış Antlaşması'nda, Türkiye ve İngiltere Musul'un statüsü konusunda anlaşamadılar. Antlaşma, bu meselenin dokuz ay içinde ikili görüşmelerle çözülmesini öngörüyordu. Bu süre zarfında tarafların bir uzlaşmaya varması bekleniyordu.
- İkili Görüşmelerin Başarısızlığı: Türkiye ve İngiltere arasında yapılan Haliç Konferansı gibi ikili görüşmeler, Musul konusunda bir uzlaşmaya varılamadan sonuçlandı. Taraflar kendi tezlerinde ısrarcı oldular ve görüşmeler tamamen tıkandı. Bu durum, sorunun daha geniş bir platforma taşınmasını kaçınılmaz hale getirdi.
- İngiltere'nin Uluslararası Platforma Taşıma Kararı: İkili görüşmelerin başarısızlıkla sonuçlanması üzerine, İngiltere sorunu Milletler Cemiyeti'ne götürme kararı aldı. İngiltere, Musul'un zengin petrol yatakları ve stratejik konumu nedeniyle bu bölgeyi kendi kontrolünde tutmak istiyordu. Sorunu uluslararası bir platforma taşıyarak, hem kendi iddialarına uluslararası meşruiyet kazandırmayı hem de Türkiye üzerinde diplomatik baskı kurmayı amaçladı. Bu karar, İngiltere'nin kendi çıkarlarını korumak ve sorunu kendi lehine çözmek için attığı stratejik bir adımdı. Milletler Cemiyeti'nin devreye girmesinin temel itici gücü, İngiltere'nin bu yöndeki kararı olmuştur.
- A Seçeneği Neden Doğru Değil? (Türkiye'nin sorunu barışçıl yollarla çözme isteği): Türkiye de barışçıl çözümlerden yanaydı ve Milletler Cemiyeti'nin devreye girmesini kabul etti. Ancak cemiyetin devreye girmesinin temel nedeni, Türkiye'nin genel barışçıl isteğinden ziyade, ikili görüşmelerin tıkanması ve İngiltere'nin sorunu uluslararasılaştırma kararıydı.
- C Seçeneği Neden Doğru Değil? (Irak'ın bağımsızlığını ilan etmesi): Musul sorunu sırasında Irak, İngiliz mandası altındaydı. Bağımsızlığını ilan etmesi, Milletler Cemiyeti'nin bu soruna müdahil olmasının doğrudan ve birincil nedeni değildir. Sorun, İngiltere'nin manda yönetimi altındaki Irak adına Türkiye ile olan sınır anlaşmazlığıydı.
- D Seçeneği Neden Doğru Değil? (ABD'nin arabuluculuk teklifi): ABD, Birinci Dünya Savaşı sonrası dönemde Avrupa'daki siyasi meselelerden genellikle uzak durma politikası (izolasyonizm) izlemiştir ve Musul sorununda doğrudan bir arabuluculuk teklifinde bulunmamıştır.
- E Seçeneği Neden Doğru Değil? (Fransa'nın araya girmesi): Fransa'nın Musul sorununda doğrudan ve belirleyici bir arabuluculuk rolü olmamıştır. Fransa'nın kendi bölgesel çıkarları olsa da, Milletler Cemiyeti'nin devreye girmesinin temel itici gücü Fransa değildi.
Bu bilgiler ışığında, Musul sorununun çözümü için Milletler Cemiyeti'nin devreye girmesinin temel nedeni, ikili görüşmelerin başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından İngiltere'nin sorunu uluslararası bir platforma taşıyarak kendi çıkarlarını güvence altına alma ve uluslararası destek arama kararıdır.
Cevap B seçeneğidir.
