Rehber öğretmen, sınav kaygısı yaşayan bir öğrenciye, kaygı yaratan durumları en az kaygı verenden en fazla kaygı verene doğru bir liste oluşturmasını ve bu listedeki her bir basamakta gevşeme egzersizleri yaparak kaygısını kontrol altına almasını önermiştir. Bu teknik aşağıdakilerden hangisidir?
A) Sistematik duyarsızlaştırma
B) Edimsel koşullama
C) Klasik koşullama
D) Bilişsel davranışçı terapi
Sevgili öğrenciler, bu soru, psikolojide kaygı ve fobi tedavisinde kullanılan önemli bir davranışçı terapi tekniğini anlamamızı istiyor. Hadi soruyu adım adım inceleyelim ve doğru cevabı bulalım.
- Soruyu Anlayalım: Rehber öğretmen, sınav kaygısı yaşayan bir öğrenciye iki temel şey önermiş:
- Kaygı yaratan durumları en azdan en çoğa doğru sıralayan bir liste (hiyerarşi) oluşturmak.
- Bu listedeki her bir basamakta gevşeme egzersizleri yaparak kaygıyı kontrol altına almak.
Bu iki adımı birleştiren tekniğin adını bulmalıyız.
- Seçenekleri İnceleyelim:
- A) Sistematik duyarsızlaştırma: Bu teknik, bir fobi veya kaygı durumuna karşı duyarsızlaşmayı sağlamak için gevşeme teknikleri ile kaygı yaratan durumların hiyerarşik bir listesini birleştiren bir davranışçı terapi yöntemidir. Birey, en az kaygı verici durumdan başlayarak, gevşeme halindeyken bu durumları zihninde canlandırır veya gerçek hayatta deneyimler. Amaç, kaygı verici uyarıcı ile gevşeme tepkisini eşleştirerek kaygıyı azaltmaktır. Soruda bahsedilen "liste oluşturma" (hiyerarşi) ve "gevşeme egzersizleri yaparak kaygıyı kontrol altına alma" adımları tam olarak sistematik duyarsızlaştırmanın temelini oluşturur.
- B) Edimsel koşullama: Bu, davranışların sonuçları (ödül veya ceza) aracılığıyla öğrenilmesidir. Örneğin, iyi bir davranışın ödüllendirilmesi o davranışın tekrarlanma olasılığını artırırken, kötü bir davranışın cezalandırılması o davranışın azalmasına neden olabilir. Sorudaki senaryoda ödül veya ceza mekanizması yoktur.
- C) Klasik koşullama: Bu, nötr bir uyarıcının, doğal bir tepki uyandıran başka bir uyarıcıyla eşleştirilmesi sonucu, nötr uyarıcının da aynı tepkiyi uyandırmayı öğrenmesidir (Pavlov'un köpekleri örneği gibi). Sorudaki durum, yeni bir uyarıcı-tepki eşleşmesi yaratmaktan ziyade, var olan kaygı tepkisini azaltmaya odaklanmaktadır.
- D) Bilişsel davranışçı terapi (BDT): BDT, düşüncelerin, duyguların ve davranışların birbirini nasıl etkilediğine odaklanan ve olumsuz düşünce kalıplarını ve davranışları değiştirmeyi hedefleyen geniş bir terapi yaklaşımıdır. Sistematik duyarsızlaştırma, BDT içinde kullanılan bir teknik olabilir ancak BDT'nin kendisi bu spesifik tekniğin adı değildir. Soru, uygulanan *spesifik tekniğin* adını sormaktadır.
- Sonuç: Öğretmenin önerdiği adımlar (kaygı hiyerarşisi oluşturma ve gevşeme egzersizleriyle bu hiyerarşiyi aşma), sistematik duyarsızlaştırma tekniğinin doğrudan tanımıdır. Bu teknik, kaygı ve fobilerle başa çıkmada oldukça etkili bir yöntemdir.
Cevap A seçeneğidir.
