Piaget'in ahlak gelişim kuramındaki "özerk dönem" özellikleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Kuralların insanlar tarafından oluşturulduğunu ve değiştirilebileceğini kavrama
B) Ahlaki yargıda niyetin önemini anlama
C) Davranışın sonucundan çok, niyete odaklanma
D) Otoriteye mutlak bağlılık ve kuralları değişmez görme
Sevgili öğrenciler, bu soru Piaget'nin ahlak gelişimi kuramındaki temel kavramlardan biri olan "özerk dönem" özelliklerini anlamamızı istiyor. Gelin, bu kavramı adım adım inceleyelim ve doğru cevabı birlikte bulalım.
Öncelikle, Piaget'nin ahlak gelişimi kuramını kısaca hatırlayalım. Piaget, çocukların ahlaki düşüncelerinin iki ana aşamadan geçtiğini belirtir:
- Dışsal Ahlak (Heteronom Ahlak) Dönemi: Genellikle 5-10 yaş arası çocuklarda görülür. Bu dönemde çocuklar kuralları mutlak, değişmez ve otorite figürleri (ebeveynler, öğretmenler) tarafından konulmuş kutsal emirler olarak görürler. Ahlaki yargılarında davranışın sonucuna odaklanırlar, niyetin pek önemi yoktur. Cezayı otomatik ve kaçınılmaz olarak algılarlar.
- Özerk Ahlak (Otonom Ahlak) Dönemi: Genellikle 10-11 yaş ve üzeri çocuklarda başlar. Bu dönemde bireyler kuralların insanlar tarafından oluşturulduğunu, karşılıklı anlaşmalar sonucu değiştirilebileceğini ve esnek olduğunu kavrarlar. Ahlaki yargılarında davranışın niyetine odaklanırlar, sonucun yanı sıra niyetin de önemli olduğunu anlarlar. Cezanın amacının telafi etmek veya öğrenmek olduğunu düşünürler.
Şimdi sorudaki seçenekleri "özerk dönem" özellikleri açısından değerlendirelim:
- A) Kuralların insanlar tarafından oluşturulduğunu ve değiştirilebileceğini kavrama: Bu, özerk dönemin temel bir özelliğidir. Birey, kuralların mutlak olmadığını, sosyal anlaşmalarla oluştuğunu ve gerektiğinde değiştirilebileceğini anlar. Dolayısıyla bu, özerk döneme aittir.
- B) Ahlaki yargıda niyetin önemini anlama: Özerk dönemde bireyler, bir davranışın ahlaki değerini değerlendirirken sadece sonucuna değil, o davranışın arkasındaki niyete de bakarlar. Örneğin, kaza eseri bir şeyi kıran biri ile bilerek kıran biri arasındaki farkı anlarlar. Dolayısıyla bu, özerk döneme aittir.
- C) Davranışın sonucundan çok, niyete odaklanma: Bu ifade, B seçeneği ile aynı anlama gelir ve özerk dönemin belirgin bir özelliğidir. Çocuklar artık "kötü sonuç = kötü davranış" denklemini sorgulamaya başlar ve niyetin belirleyici olduğunu kavrarlar. Dolayısıyla bu, özerk döneme aittir.
- D) Otoriteye mutlak bağlılık ve kuralları değişmez görme: Bu özellik, Piaget'nin ahlak gelişim kuramındaki dışsal ahlak (heteronom dönem) dönemine aittir. Bu dönemde çocuklar kuralları otorite tarafından konulmuş, sorgulanamaz ve değiştirilemez olarak görürler. Özerk dönemde ise bireyler otoriteyi sorgulayabilir, kuralların esnekliğini ve değiştirilebilirliğini kavrarlar. Bu nedenle, bu özellik özerk döneme ait değildir.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, "otoriteye mutlak bağlılık ve kuralları değişmez görme" özerk dönemin değil, dışsal ahlak döneminin bir özelliğidir.
Cevap D seçeneğidir.
