KPSS Türkçe konu anlatımı Test 1

Birleşik sözcüklerle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) İki farklı sözcüğün kalıcı olarak birleşmesiyle oluşurlar.
B) Anlam kayması yoluyla oluşan birleşik sözcükler vardır.
C) Her zaman bitişik yazılmaları gerekir.
D) Ses düşmesi veya türemesi görülebilir.
E) İsim ve sıfat görevinde kullanılabilirler.

Birleşik sözcükler, dilimizin zenginliğini gösteren önemli yapı taşlarından biridir. Bu soruda, birleşik sözcüklerle ilgili verilen bilgilerden hangisinin yanlış olduğunu bulmamız isteniyor. Şimdi her bir seçeneği dikkatlice inceleyelim:

• A) İki farklı sözcüğün kalıcı olarak birleşmesiyle oluşurlar.

  Bu ifade, birleşik sözcüğün temel tanımıdır. Gerçekten de, iki veya daha fazla sözcüğün bir araya gelerek yeni bir anlam kazanması ve bu birleşimin kalıcı olmasıyla birleşik sözcükler oluşur. Örneğin, "buz" ve "dolabı" kelimeleri birleşerek "buzdolabı"nı oluşturur ve bu yeni kelime, artık tek bir kavramı ifade eder. Bu nedenle, A seçeneğindeki bilgi doğrudur.

• B) Anlam kayması yoluyla oluşan birleşik sözcükler vardır.

  Evet, bu da birleşik sözcüklerin oluşum yollarından biridir. Bazı birleşik sözcükler, kendisini oluşturan kelimelerin gerçek anlamlarından uzaklaşarak tamamen yeni bir anlama bürünür. Örneğin, "hanımeli" kelimesi, "hanım" ve "el" kelimelerinin birleşimiyle oluşsa da, artık bir çiçek adıdır ve "hanımın eli" anlamında kullanılmaz. "Denizaltı" kelimesi de "denizin altı" anlamına gelmekle birlikte, özel bir taşıt türünü (submarin) ifade eder. Bu nedenle, B seçeneğindeki bilgi doğrudur.

• C) Her zaman bitişik yazılmaları gerekir.

  Bu ifade yanlıştır. Türkçede birleşik sözcüklerin yazımı konusunda belirli kurallar vardır ve bu kurallara göre bazı birleşik sözcükler bitişik yazılırken, bazıları ayrı yazılır. Örneğin, "buzdolabı", "gecekondu" gibi kelimeler bitişik yazılırken; "dil bilgisi", "yer çekimi", "hava yolu", "ana dil" gibi birleşik sözcükler ayrı yazılır. Yazım kuralları, anlam kayması, ses olayı gibi durumlara göre farklılık gösterir. Bu nedenle, C seçeneğindeki bilgi yanlıştır.

• D) Ses düşmesi veya türemesi görülebilir.

  Bu ifade de doğrudur. Birleşik sözcükler oluşurken ses olayları meydana gelebilir.

  • Ses düşmesi: "Ne asıl" kelimeleri birleşirken "nasıl" olur (e sesi düşer). "Kayın ana" kelimeleri birleşirken "kaynana" olur (ı sesi düşer). "Cuma ertesi" kelimeleri birleşirken "cumartesi" olur (e sesi düşer).
  • Ses türemesi: "His" ve "etmek" kelimeleri birleşirken "hissetmek" olur (s sesi türer). "Af" ve "etmek" kelimeleri birleşirken "affetmek" olur (f sesi türer).
  Bu nedenle, D seçeneğindeki bilgi doğrudur.

• E) İsim ve sıfat görevinde kullanılabilirler.

  Evet, birleşik sözcükler cümle içinde farklı görevlerde kullanılabilirler.

  • İsim görevinde: "Buzdolabı çalışmıyor." (Burada "buzdolabı" bir varlığın adı olarak kullanılmıştır.)
  • Sıfat görevinde: "O, çok açıkgöz bir öğrencidir." (Burada "açıkgöz" kelimesi, "öğrenci" ismini niteleyerek sıfat görevinde kullanılmıştır.) "Birkaç kişi geldi." (Burada "birkaç" kelimesi, "kişi" ismini belirterek sıfat görevinde kullanılmıştır.)
  Bu nedenle, E seçeneğindeki bilgi doğrudur.

Yukarıdaki açıklamalar ışığında, birleşik sözcüklerle ilgili yanlış olan bilginin C seçeneğinde yer aldığını görüyoruz.

Cevap C seçeneğidir.