Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ögelere ayırmayla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
A) Yarın / akşam / sinemaya / gideceğiz.
B) O / her sabah / erkenden / kalkar.
C) Güzel / bir / şiir / okuyacak / sanki.
D) Bu kitabı / geçen hafta / kütüphaneden / aldım.
E) Çocuklar / bahçede / neşeyle / oynuyorlar.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, cümleleri ögelerine ayırırken yapılan bir yanlışlığı bulmamız isteniyor. Cümle ögeleri, bir cümlenin anlamlı parçalarıdır ve bu parçalar bazen tek bir kelimeden oluşurken, bazen de bir kelime grubundan (söz öbeği) oluşur. Söz öbekleri, ögelere ayrılırken asla bölünmemelidir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Yarın / akşam / sinemaya / gideceğiz.
- Yüklem: gideceğiz (Kim gidecek? Biz - gizli özne)
- Ne zaman gideceğiz? Yarın akşam (Zarf Tümleci). Burada "yarın akşam" bir bütün olarak zaman zarfıdır. Ancak bazı durumlarda "yarın" ve "akşam" ayrı ayrı zaman bildiren zarflar olarak da kabul edilebilir. Bu ayrım, diğer seçeneklerdeki kesin yanlışlıklar göz önüne alındığında, bu seçeneği doğru kabul etmemizi sağlar.
- Nereye gideceğiz? sinemaya (Dolaylı Tümleç)
- Bu seçenekteki ayırma, tartışmalı olsa da, diğer seçeneklerdeki bariz hatalar kadar kesin bir yanlışlık içermemektedir.
- B) O / her sabah / erkenden / kalkar.
- Yüklem: kalkar
- Kim kalkar? O (Özne)
- Ne zaman kalkar? her sabah (Zarf Tümleci)
- Nasıl kalkar? erkenden (Zarf Tümleci)
- Bu cümlede ögelere ayırma doğru yapılmıştır.
- C) Güzel / bir / şiir / okuyacak / sanki.
- Yüklem: okuyacak (Kim okuyacak? O - gizli özne)
- Ne okuyacak? güzel bir şiir (Belirtisiz Nesne). Burada "güzel bir şiir" bir sıfat tamlamasıdır ve cümlenin tek bir ögesi olan belirtisiz nesneyi oluşturur. Sıfat tamlamaları, ögelere ayrılırken bölünemez. Ancak bu seçenekte "güzel", "bir" ve "şiir" ayrı ayrı ögeler gibi gösterilmiştir. Bu, ögelere ayırmayla ilgili kesin bir yanlıştır.
- Nasıl okuyacak? sanki (Zarf Tümleci)
- Bu cümlede ögelere ayırmayla ilgili açık bir yanlışlık yapılmıştır.
- D) Bu kitabı / geçen hafta / kütüphaneden / aldım.
- Yüklem: aldım (Kim aldı? Ben - gizli özne)
- Neyi aldım? Bu kitabı (Belirtili Nesne)
- Ne zaman aldım? geçen hafta (Zarf Tümleci)
- Nereden aldım? kütüphaneden (Dolaylı Tümleç)
- Bu cümlede ögelere ayırma doğru yapılmıştır.
- E) Çocuklar / bahçede / neşeyle / oynuyorlar.
- Yüklem: oynuyorlar
- Kim oynuyor? Çocuklar (Özne)
- Nerede oynuyorlar? bahçede (Dolaylı Tümleç)
- Nasıl oynuyorlar? neşeyle (Zarf Tümleci)
- Bu cümlede ögelere ayırma doğru yapılmıştır.
Gördüğümüz gibi, C seçeneğinde "güzel bir şiir" söz öbeği, bir bütün olarak belirtisiz nesne olması gerekirken, yanlış bir şekilde kelimelere ayrılmıştır. Bu, cümle ögelerine ayırma kurallarına aykırıdır.
Cevap C seçeneğidir.
