Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "de/da" bağlacının yazımı yanlıştır?
A) O kitabı ben de okudum.
B) Sinemaya gidecekte ders çalışacak.
C) Ankara'da hava sıcaklığı düşecekmiş.
D) Bu konuyu arkadaşlarınla da görüşmelisin.
Sevgili öğrenciler, bu soruda "de/da" bağlacının doğru yazımını anlamamız ve yanlış kullanılanı bulmamız isteniyor. Öncelikle "de/da" bağlacı ile "-de/-da" ekinin farkını hatırlayalım:
- "de/da" Bağlacı: Cümlede "bile, dahi, ayrıca" gibi anlamlar katar. Her zaman kelimeden ayrı yazılır. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz, sadece vurgu değişir veya hafif bir anlam daralması olur.
- "-de/-da" Eki (Bulunma Hali Eki): Kelimeye bitişik yazılır ve "nerede?" sorusuna cevap verir. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur veya cümle anlamsız hale gelir. Sert ünsüz benzeşmesine uğrayarak "-te/-ta" şeklini de alabilir.
Şimdi seçenekleri bu kurallara göre inceleyelim:
- A) O kitabı ben de okudum.
- Buradaki "de", "ben bile, ben dahi" anlamı katmaktadır.
- Cümleden çıkaralım: "O kitabı ben okudum." Cümlenin anlamı bozulmuyor, sadece "ben" üzerindeki vurgu azalıyor.
- Bu bir bağlaçtır ve ayrı yazımı doğrudur.
- B) Sinemaya gidecekte ders çalışacak.
- Buradaki "te" kelimeye bitişik yazılmıştır. Eğer bulunma eki olsaydı "nerede gidecekte?" gibi bir anlamsızlık oluşurdu ve cümlenin genel anlamıyla uyuşmazdı.
- Eğer bu "te" bir bağlaç olsaydı, "Sinemaya gidecek de ders çalışacak" şeklinde ayrı yazılması gerekirdi.
- Cümlenin bu haliyle "gidecekte" ifadesi anlamsızdır ve "de/da" bağlacının yazım kuralına uymamaktadır. Bağlaç olarak kullanılması amaçlanmışsa bitişik yazıldığı için, bulunma eki olarak kullanılması amaçlanmışsa anlamsız olduğu için yazımı yanlıştır.
- C) Ankara'da hava sıcaklığı düşecekmiş.
- Buradaki "da", "nerede?" sorusuna cevap vermektedir: "Ankara'da".
- Cümleden çıkaralım: "Ankara hava sıcaklığı düşecekmiş." Cümlenin anlamı bozuluyor ve anlamsızlaşıyor.
- Bu bir bulunma hali ekidir ve özel isimden sonra geldiği için kesme işaretiyle ayrılması doğrudur. Yazımı doğrudur.
- D) Bu konuyu arkadaşlarınla da görüşmelisin.
- Buradaki "da", "arkadaşlarınla bile, arkadaşlarınla dahi" anlamı katmaktadır.
- Cümleden çıkaralım: "Bu konuyu arkadaşlarınla görüşmelisin." Cümlenin anlamı bozulmuyor, sadece vurgu değişiyor.
- Bu bir bağlaçtır ve ayrı yazımı doğrudur.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, B seçeneğindeki "gidecekte" kelimesinde "de/da" bağlacının yazımının yanlış olduğu açıkça görülmektedir. Bağlaç olarak ayrı yazılması gerekirken bitişik yazılmıştır ve bu haliyle cümle anlamsızdır.
Cevap B seçeneğidir.
