Sevgili öğrenciler, kelimelerin nasıl oluştuğunu anlamak, Türkçeyi daha iyi kavramamızı sağlar. Şimdi "Gözlemci" kelimesinin yapısını adım adım inceleyelim:
- Öncelikle kelimenin kökünü bulalım. "Gözlemci" kelimesinin anlamlı en küçük parçası "Göz"dür. "Göz" bir isimdir.
- Şimdi köke gelen eklere bakalım:
- "Göz" kelimesine "-lem" eki gelerek "Gözlem" kelimesini oluşturmuştur. "Göz" (organ) farklı bir anlam taşırken, "Gözlem" (bir şeyi inceleme, izleme eylemi) farklı bir anlam kazanmıştır. Bu, kelimenin anlamını değiştiren bir ektir, yani yapım ekidir.
- "Gözlem" kelimesine "-ci" eki gelerek "Gözlemci" kelimesini oluşturmuştur. "Gözlem" (eylem) farklı bir anlam taşırken, "Gözlemci" (gözlem yapan kişi) farklı bir anlam kazanmıştır. Bu da kelimenin anlamını değiştiren bir ektir, yani yapım ekidir.
- Bir kelime, köküne yapım eki alarak yeni bir anlam kazandığında, o kelimeye türemiş kelime denir. "Gözlemci" kelimesi de birden fazla yapım eki alarak türemiştir.
- Seçeneklere baktığımızda:
- A) Basit: Yapım eki almamış kelimelerdir. "Gözlemci" yapım eki aldığı için basit değildir.
- B) Türemiş: Yapım eki alarak yeni bir anlam kazanmış kelimelerdir. "Gözlemci" kelimesi yapım ekleri aldığı için türemiştir.
- C) Birleşik: İki veya daha fazla kelimenin bir araya gelmesiyle oluşan kelimelerdir (örneğin: "açıkgöz", "hanımeli"). "Gözlemci" tek bir kökten ve eklere oluştuğu için birleşik değildir.
- D) Fiilimsi: Fiillere gelerek onları isim, sıfat veya zarf yapan özel eklerdir (örneğin: "gelen", "okumak", "koşarak"). "Gözlemci" bir fiilimsi değildir, bir isimdir.
Bu açıklamalara göre, "Gözlemci" kelimesi yapım ekleri aldığı için türemiş bir kelimedir.
Cevap B seçeneğidir.
