🎓 Sözcükte yapı KPSS Test 1 - Ders Notu
Bu not, KPSS'de sıkça sorulan sözcükte yapı konularını (kök, ek, gövde, basit, türemiş, birleşik sözcükler ve fiilimsiler) kapsamaktadır. Sınavda başarılı olmak için bu temel kavramları iyi anlamanız önemlidir.
📌 Kök 🌳
Bir sözcüğün anlamlı en küçük parçasıdır. Kökler isim veya fiil olabilir.
- İsim Kökü: Varlıkların, kavramların adlarını karşılar (ör: ev, su, kitap).
- Fiil Kökü: İş, oluş, hareket bildirir (ör: gel, yaz, oku).
- Kökler sözcüğün tamamıyla anlam ilişkisi taşımalıdır.
⚠️ Dikkat: Bazı sözcüklerin kökleri, cümledeki kullanımına göre isim veya fiil olabilir (ör: "boya" kelimesi).
📌 Ekler ➕
Sözcük kök veya gövdelerine gelerek anlamlarını değiştiren veya yeni anlamlar katan dil birimleridir.
- Yapım Ekleri: Sözcüğün anlamını veya türünü değiştirir (ör: -cı, -lık, -sız).
- Çekim Ekleri: Sözcüğün cümle içindeki görevini belirler, anlamını değiştirmez (ör: -ler, -de, -i).
- Ekler köke veya gövdeye bitişik yazılır.
💡 İpucu: Yapım ekleri sözcüğün anlamını değiştirdiği için, o sözcüğü türemiş yapar.
📌 Gövde 🪵
Kökün yapım eki almış halidir. Gövde, en az bir yapım eki almış olmalıdır.
- İsim Gövdesi: İsim kökünden türetilmiş isim veya fiiller.
- Fiil Gövdesi: Fiil kökünden türetilmiş isim veya fiiller.
⚠️ Dikkat: Her kök, gövde olmak zorunda değildir. Gövde olabilmesi için yapım eki alması gerekir.
📌 Basit, Türemiş ve Birleşik Sözcükler 📚
Sözcüklerin yapısına göre sınıflandırılmasıdır.
- Basit Sözcükler: Sadece çekim eki almış kök halindeki sözcüklerdir (ör: evler, geldi).
- Türemiş Sözcükler: Yapım eki almış sözcüklerdir (ör: gözlük, sevinç).
- Birleşik Sözcükler: İki veya daha fazla sözcüğün bir araya gelmesiyle oluşur (ör: başkent, denizyolu).
💡 İpucu: Birleşik sözcükler her zaman bitişik yazılmaz. Ayrı yazılan birleşik fiiller de vardır (ör: yardım etmek).
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler) 🤸
Fiil kök veya gövdelerinden türeyerek isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir.
- İsim-Fiil (Ad-Eylem): -ma, -ış, -mak eklerini alır (ör: okuma, geliş, koşmak).
- Sıfat-Fiil (Ortaç): -an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş eklerini alır (ör: koşan, gelecek, bitmiş).
- Zarf-Fiil (Ulaç): -ken, -alı, -madan, -ınca, -ip, -arak, -dıkça, -e...-e, -r...-maz eklerini alır (ör: gelirken, koşarak, güldükçe).
⚠️ Dikkat: Fiilimsiler fiil anlamını tamamen kaybetmezler; fiiller gibi olumsuzluk eki alabilirler.
