3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özne-yüklem uyumsuzluğundan kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?
A) Çocuklar bahçede top oynuyorlar.
B) Bu kitapların hepsi yeni basıldı.
C) Takımın oyuncuları maçı kazanmak için antrenman yapıyor.
D) Herkes toplantıda söylenenleri dikkatle dinliyorlardı.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugün sizlerle Türkçe dil bilgisi konularından biri olan "özne-yüklem uyumsuzluğu" konusunu inceleyeceğiz. Bu tür hatalar, cümlelerimizin anlamını ve akıcılığını bozarak anlatım bozukluklarına yol açar. Gelin, sorudaki seçenekleri adım adım değerlendirerek doğru cevabı bulalım.
- Özne-Yüklem Uyumsuzluğu Nedir?
- Türkçede bir cümlenin öznesi ile yüklemi arasında sayı ve kişi bakımından bir uyum olması gerekir. Özellikle öznemiz çoğul olduğunda, yüklemin tekil mi yoksa çoğul mu olması gerektiği konusunda bazı kurallar vardır. Bu kurallara uyulmadığında anlatım bozukluğu meydana gelir.
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Çocuklar bahçede top oynuyorlar.
- Bu cümlede özne "Çocuklar" (çoğul, insan) ve yüklem "oynuyorlar" (çoğul). İnsan özneler çoğul olduğunda, yüklem de çoğul olabilir. Bu cümlede herhangi bir uyumsuzluk yoktur.
- B) Bu kitapların hepsi yeni basıldı.
- Bu cümlede özne "Bu kitapların hepsi" (çoğul, cansız varlık). Türkçede cansız varlıklar, hayvanlar veya soyut kavramlar çoğul özne olduğunda, yüklem daima tekil olmak zorundadır. "Basıldı" yüklemi tekil olduğu için bu cümlede de bir uyumsuzluk yoktur.
- C) Takımın oyuncuları maçı kazanmak için antrenman yapıyor.
- Bu cümlede özne "Takımın oyuncuları" (çoğul, insan) ve yüklem "yapıyor" (tekil). İnsan özneler çoğul olduğunda, yüklem tekil de olabilir. Bu kullanım da doğrudur. Dolayısıyla bu cümlede de bir uyumsuzluk yoktur.
- D) Herkes toplantıda söylenenleri dikkatle dinliyorlardı.
- Bu cümlede özne "Herkes" kelimesidir. "Herkes", "kimse", "çoğu", "bazıları" gibi belirsizlik zamirleri özne olduğunda, yüklem daima tekil olmak zorundadır. Çünkü bu zamirler anlamca çoğul gibi görünse de, dil bilgisi kurallarına göre tekil kabul edilirler. Ancak bu cümlede yüklem "dinliyorlardı" şeklinde çoğul kullanılmıştır. Doğrusu "Herkes toplantıda söylenenleri dikkatle dinliyordu." şeklinde olmalıydı. İşte bu, özne-yüklem uyumsuzluğundan kaynaklanan bir anlatım bozukluğudur.
Cevap D seçeneğidir.
