KPSS Yapısal (Dil bilgisi) anlatım bozuklukları Test 1

🎓 KPSS Yapısal (Dil bilgisi) anlatım bozuklukları Test 1 - Ders Notu

Bu ders notu, KPSS'de sıkça karşılaşılan yapısal (dil bilgisi) anlatım bozuklukları konusunu temel başlıklar altında sade bir dille özetlemektedir. Cümledeki öge eksiklikleri, tamlama yanlışları ve özne-yüklem uyumsuzlukları gibi konulara odaklanarak, test sorularını daha kolay çözmenizi sağlayacak bilgiler sunar.

📌 Özne-Yüklem Uygunsuzluğu

Cümlede özne ile yüklem arasında kişi, sayı ve bazen de çatı bakımından uyum olması gerekir. Bu uyumun bozulması anlatım bozukluğuna yol açar.

• Kişi Uyumu: Özne hangi kişiyse (ben, sen, o, biz, siz, onlar), yüklem de o kişiye göre çekimlenmelidir.
• Sayı Uyumu: Özne tekilse yüklem tekil, özne çoğulsa yüklem çoğul olmalıdır. Ancak insan dışı varlıklar ve soyut kavramlar çoğul özne olduğunda yüklem tekil olabilir.
• Çatı Uyumu: Özne etken ise yüklem etken, özne edilgen ise yüklem edilgen olmalıdır. (Bu genellikle ayrı bir başlık olsa da özne-yüklem ilişkisinde de görülebilir.)

💡 İpucu: "Hiç kimse, herkes, her şey" gibi belgisiz zamirler özne olduğunda yüklem tekil olmalıdır. "Ben ve sen" öznesi "biz", "sen ve o" öznesi "siz" kabul edilir ve yüklem buna göre çekimlenir.

⚠️ Dikkat: İnsan dışı çoğul öznelerde yüklem hem tekil hem de çoğul olabilir (Kuşlar uçuyor / Kuşlar uçuyorlar). Ancak, kişileştirme varsa yüklem çoğul olmak zorundadır.

📝 Öge Eksikliği (Nesne, Tümleç, Yüklem)

Bir cümlede birden fazla yüklem veya fiilimsi bulunduğunda, ortak kullanılan bir ögenin aslında her iki yapıya da uymaması durumunda ortaya çıkan bir anlatım bozukluğudur. Eksik olan öge genellikle nesne, dolaylı tümleç, zarf tümleci veya yüklem olabilir.

• Nesne Eksikliği: Bir eylemin nesneye ihtiyaç duyduğu halde cümlede nesnenin bulunmaması veya ortak nesnenin diğer eyleme uymaması. (Örn: "Onu seviyor ve hep destekliyorum." Kimi destekliyorum? Onu.)
• Dolaylı Tümleç Eksikliği: "Kime, neye, nerede, neyden, kimde, kimden" gibi sorulara yanıt veren dolaylı tümlecin eksik olması. (Örn: "Arkadaşına güveniyor, her sırrını anlatıyordu." Kime anlatıyordu? Ona.)
• Zarf Tümleci Eksikliği: "Nasıl, ne zaman, niçin, ne kadar" gibi sorulara yanıt veren zarf tümlecinin eksik olması. (Örn: "Sabah erkenden kalkar, işine giderdi." Ne zaman işine giderdi? Sabah erkenden.)
• Yüklem Eksikliği: Sıralı veya bağlı cümlelerde, bir cümlenin yükleminin düşürülmesi ve ortak yüklemin diğer cümleye uymaması. (Örn: "Ben süt, kardeşim çay içti." Benim ne içtiğim eksik: Ben süt içtim.)

💡 İpucu: Özellikle sıralı ve bağlı cümlelerde, her iki yargının da aynı ögeyle tamamlanıp tamamlanmadığını kontrol edin. Eksik ögeyi ekleyerek cümleyi düzeltebilirsiniz.

📚 Tamlama Yanlışları (İsim ve Sıfat Tamlamaları)

İsim ve sıfat tamlamalarında tamlayan veya tamlanan eklerinin yanlış kullanılması, eksik bırakılması veya ortak tamlananın birden fazla tamlayana uymaması durumunda ortaya çıkan anlatım bozukluklarıdır.

• Ortak Tamlanana Bağlı Yanlışlık: Bir tamlananın, hem isim hem de sıfat tamlamasının tamlayanı olarak kullanılması ve ikisine de uymaması. (Örn: "Siyasi ve ekonomi sorunlar" yerine "Siyasi sorunlar ve ekonomi sorunları" veya "Siyasi ve ekonomik sorunlar" olmalı.)
• Tamlayan Eksikliği: Bir tamlayanın cümlede bulunmaması. (Örn: "Sana değer veriyor, hep destekliyorum." Kimi destekliyorum? Seni. Senin tamlayanı eksik.)
• Tamlanan Eksikliği: Bir tamlananın cümlede bulunmaması. (Örn: "Bu kararlar hem bizim hem de sizin yararınıza." Sizin neyiniz? Sizin yararınıza.)
• Tamlayan Eki Eksikliği/Yanlışlığı: Tamlayan eklerinin (-ın, -in, -un, -ün) veya tamlanan eklerinin (-ı, -i, -u, -ü) eksik ya da yanlış kullanılması. (Örn: "Çocuklar okuması çok önemli." yerine "Çocukların okuması çok önemli." olmalı.)

⚠️ Dikkat: Özellikle "ve" bağlacıyla bağlanan tamlamalarda, ortak kullanılan tamlananın her iki tamlayana da uygun olup olmadığını kontrol edin. Bir isim tamlaması ile bir sıfat tamlaması, ortak bir tamlananı paylaşamaz.

✍️ Ek Fiil Eksikliği

Ek fiiller (idi, imiş, ise, -dir) isim soylu sözcükleri yüklem yapar veya basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapar. Sıralı veya bağlı cümlelerde, bir cümlenin ek fiilinin eksik bırakılması anlatım bozukluğuna yol açar.

• Genellikle isim cümlelerinde iki yargıdan birinde ek fiilin düşürülmesiyle oluşur.
• Özellikle zıt anlamlı yargıların bir arada kullanıldığı cümlelerde ek fiil eksikliği görülür.

💡 İpucu: "O akıllı ama çalışkan değildi." cümlesinde "akıllıydı" denmesi gerekirken ek fiil düşürülmüştür. Yani "O akıllıydı ama çalışkan değildi." olmalı. Her isim soylu yüklemin ayrı bir ek fiile ihtiyacı olduğunu unutmayın.

⚠️ Dikkat: Ek fiil eksikliği, genellikle "değil" kelimesinin kullanıldığı olumsuz yargılarda daha belirgin hale gelir. Olumlu ve olumsuz yargılar aynı ek fiille tamamlanamaz.

🔗 Çatı Uyuşmazlığı

Bir cümlede birden fazla yargı (fiil veya fiilimsi) bulunduğunda, bu yargıların çatı (etken/edilgen) bakımından birbiriyle uyumlu olması gerekir. Genellikle fiilimsi ve yüklem arasında çatı uyumsuzluğu görülür.

• Eğer ilk yargı (fiilimsi) etken ise ikinci yargı (yüklem) da etken olmalıdır.
• Eğer ilk yargı (fiilimsi) edilgen ise ikinci yargı (yüklem) da edilgen olmalıdır.
• Etken çatılı fiillerde işi yapan bellidir. Edilgen çatılı fiillerde ise işi yapan belli değildir, işten etkilenen ön plandadır ve fiil genellikle "-l, -n" eklerini alır.

💡 İpucu: "Sorunlar çözülerek rahat bir nefes aldık." cümlesinde "çözülerek" edilgen, "aldık" etken. Uyumsuzluk var. Doğrusu "Sorunları çözerek rahat bir nefes aldık." (etken-etken) veya "Sorunlar çözülerek rahat bir nefes alındı." (edilgen-edilgen) olmalı.

⚠️ Dikkat: Özellikle "-arak, -erek" gibi zarf fiillerle kurulan cümlelerde çatı uyumsuzluğuna sıkça rastlanır. Cümledeki eylemlerin öznesinin aynı olup olmadığını ve işi yapanın belli olup olmadığını kontrol edin.