Öğrenilmiş çaresizlik yaşayan bir bireyin, "Bu işi asla başaramayacağım" şeklindeki düşüncesi, aşağıdaki bilişsel çarpıtma türlerinden hangisine bir örnektir?
A) Keyfi çıkarsama
B) Aşırı genelleme
C) Felaketleştirme
D) Kişiselleştirme
E) İkili düşünme
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, öğrenilmiş çaresizlik yaşayan bir bireyin düşüncesini inceleyerek hangi bilişsel çarpıtma türüne girdiğini bulacağız. Bilişsel çarpıtmalar, düşüncelerimizin gerçekliği yanlış yorumlamasına neden olan kalıplardır ve genellikle olumsuz duygulara yol açarlar. Şimdi adım adım bu düşünceyi ve seçenekleri inceleyelim:
-
Verilen Düşünceyi Anlayalım: "Bu işi asla başaramayacağım." Bu düşünce, kişinin mevcut bir durum veya görev karşısında gelecekteki tüm başarı olasılıklarını tamamen reddettiğini gösteriyor. "Asla" kelimesi burada çok önemli bir ipucudur.
-
Bilişsel Çarpıtmaları Tanıyalım:
-
A) Keyfi çıkarsama: Yeterli kanıt olmaksızın veya kanıtlar aksini gösterirken bir sonuca varmaktır. Örneğin, "Patron bana selam vermedi, kesin beni sevmiyor ve işten atacak."
-
B) Aşırı genelleme: Tek bir olumsuz olayı veya deneyimi alıp, bunu genel bir kural veya sürekli bir yenilgi örüntüsü olarak görmektir. Genellikle "her zaman", "asla", "hiçbir zaman" gibi kelimelerle ifade edilir. Örneğin, "Bu sınavdan kötü not aldım, ben hiçbir zaman başarılı olamayacağım." veya "Bir kez reddedildim, kimse beni sevmeyecek."
-
C) Felaketleştirme: Bir olayın olası en kötü sonucunu düşünmek ve bu sonucun gerçekleşeceğine inanmaktır. Örneğin, "Eğer bu sunumda hata yaparsam, kariyerim biter ve hayatım mahvolur."
-
D) Kişiselleştirme: Kişinin kontrolü dışındaki olayların sorumluluğunu veya suçunu kendine yüklemesidir. Örneğin, "Yağmur yağdı, kesin benim şanssızlığım yüzünden piknik iptal oldu."
-
E) İkili düşünme (Hep ya da Hiç Düşüncesi): Olayları veya insanları sadece iki uç noktada (iyi-kötü, başarılı-başarısız, siyah-beyaz) değerlendirmektir. Gri alanları görmezden gelmektir. Örneğin, "Ya mükemmelim ya da tam bir başarısızım, ortası yok."
-
Düşünceyi Seçeneklerle Eşleştirelim: "Bu işi asla başaramayacağım" düşüncesi, kişinin tek bir durum veya geçmiş deneyimden yola çıkarak gelecekteki tüm benzer durumlar için genel bir olumsuz yargıya varmasıdır. Buradaki "asla" kelimesi, bu genellemenin kapsamını net bir şekilde ortaya koyar. Bu durum, aşırı genellemenin tipik bir örneğidir. Kişi, bir veya birkaç başarısızlık deneyimini alıp, bunu tüm hayatına veya tüm benzer görevlere yaymaktadır.
Bu nedenle, verilen düşünce aşırı genelleme bilişsel çarpıtmasına uymaktadır.
Cevap B seçeneğidir.
