Garcia ve Koelling'in yaptığı deneyde, farelere tatlı su verilmiş ve ardından radyasyon uygulanmıştır. Fareler daha sonra aynı tadı reddetmiştir. Bu etki aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanır?
A) Olumsuz tat koşullanması
B) Batıl davranış
C) Algısal değişmezlik
D) Gizil öğrenme
Sevgili öğrenciler,
Bu soruda, Garcia ve Koelling'in ünlü deneylerinden biri anlatılıyor. Bu deney, canlıların belirli uyaranlar arasında nasıl bağlantı kurduğunu ve bu bağlantıların hayatta kalma mekanizmalarıyla nasıl ilişkili olduğunu gösteren önemli bir örnektir. Şimdi adım adım bu durumu inceleyelim:
- Deneyde farelere tatlı su verilmiş ve ardından radyasyon uygulanmıştır. Radyasyon, farelerde mide bulantısı ve rahatsızlık gibi olumsuz fiziksel etkilere neden olmuştur.
- Fareler, tatlı suyu içtikten sonra yaşadıkları bu rahatsızlığı (hastalığı) tatlı suyun tadıyla ilişkilendirmişlerdir. Bu ilişkilendirme, klasik koşullanmanın özel bir türüdür.
- Sonuç olarak, fareler daha sonra aynı tatlı suyu reddetmişlerdir. Bu, organizmanın hayatta kalması için önemli bir adaptasyondur; çünkü zehirli veya zararlı olabilecek yiyecek ve içeceklerden kaçınmayı öğrenmesini sağlar.
- Bu duruma "olumsuz tat koşullanması" veya "koşullu tat tiksintisi" denir. Bu, bir yiyecek veya içeceğin tadının, daha sonra yaşanan bir hastalık veya rahatsızlıkla ilişkilendirilmesi ve bu tadın gelecekte reddedilmesiyle karakterize edilen özel bir öğrenme biçimidir. Garcia ve Koelling'in çalışmaları, bu tür koşullanmanın diğer klasik koşullanma biçimlerinden farklı olarak, tek bir denemede gerçekleşebileceğini ve tat ile hastalık arasında uzun bir zaman gecikmesi olabileceğini göstermiştir.
- Diğer seçenekleri inceleyelim:
- B) Batıl davranış: Bu, rastgele bir eylemin bir ödülle yanlışlıkla ilişkilendirilmesi ve bu eylemin tekrarlanmasıdır. Farelerin tatlı suyu reddetmesi rastgele bir davranış değil, doğrudan bir öğrenme sonucudur.
- C) Algısal değişmezlik: Bu, bir nesnenin özelliklerini (boyut, şekil, renk gibi) farklı koşullar altında bile sabit olarak algılama eğilimimizdir. Bu, algı psikolojisiyle ilgili bir kavramdır ve öğrenme süreciyle doğrudan ilişkili değildir.
- D) Gizil öğrenme: Bu, bir öğrenmenin gerçekleştiği ancak davranışta hemen gözlemlenmediği, ancak daha sonra bir motivasyon olduğunda ortaya çıktığı durumdur. Farelerin tatlı suyu reddetmesi anında ve açık bir davranış değişikliğidir, gizil değildir.
Bu nedenle, farelerin tatlı suyu reddetmesi, tat ile hastalık arasında kurdukları olumsuz bir bağlantının sonucudur.
Cevap A seçeneğidir.
