II. Mahmut'un Rusya'dan yardım istemesi üzerine imzalanan Hünkar İskelesi Antlaşması'nın (1833) en önemli maddesi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Rusya'nın boğazlardan savaş gemisi geçirebilmesi
B) Osmanlı'nın Rusya'ya savaş tazminatı ödemesi
C) Karadeniz'in tarafsız bir bölge ilan edilmesi
D) Rusya'nın Balkanlardaki toprakları geri vermesi
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, Osmanlı İmparatorluğu'nun zor bir döneminde imzalanan Hünkar İskelesi Antlaşması'nın en önemli maddesini bulmamız isteniyor. Hadi bu önemli antlaşmayı adım adım inceleyelim:
- Antlaşmanın Arka Planı: II. Mahmut döneminde, Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa isyan etmiş ve Osmanlı Devleti'ni zor durumda bırakmıştı. Osmanlı ordusu Kavalalı'yı durdurmakta yetersiz kalınca, II. Mahmut İngiltere ve Fransa'dan yardım istemiş, ancak olumlu yanıt alamamıştı. Çaresizlik içinde, geleneksel düşmanı olan Rusya'dan yardım istemek zorunda kaldı. İşte bu yardım karşılığında Hünkar İskelesi Antlaşması imzalandı.
- Antlaşmanın Niteliği: Hünkar İskelesi Antlaşması, Osmanlı Devleti ile Rusya arasında yapılan bir savunma ittifakı antlaşmasıydı. Yani, taraflardan biri saldırıya uğrarsa diğeri ona yardım edecekti.
- Antlaşmanın En Önemli Maddesi: Bu antlaşmanın en can alıcı ve Avrupa devletlerini en çok endişelendiren maddesi, Boğazlar (Çanakkale ve İstanbul Boğazı) ile ilgiliydi. Antlaşmaya göre, Rusya savaşa girerse, Osmanlı Devleti Çanakkale Boğazı'nı diğer devletlerin savaş gemilerine kapatacaktı. Bu madde, Rusya'ya Karadeniz'de büyük bir güvenlik ve stratejik üstünlük sağlıyor, aynı zamanda Rusya'nın Akdeniz'e inme potansiyelini artırıyordu. Diğer Avrupa devletleri (özellikle İngiltere ve Fransa) bu durumdan büyük rahatsızlık duymuş, Rusya'nın sıcak denizlere inme politikasında önemli bir adım attığını düşünmüşlerdi.
- Seçenekleri Değerlendirelim:
- A) Rusya'nın boğazlardan savaş gemisi geçirebilmesi: Antlaşmanın doğrudan ifadesi "Rusya'nın savaş gemisi geçirebilmesi" olmasa da, Boğazların Rusya'nın lehine kapatılması (diğer devletlere karşı) Rusya'ya Boğazlar üzerinde stratejik bir avantaj ve Karadeniz'de serbest hareket etme imkanı sağlıyordu. Bu madde, antlaşmanın en önemli ve uluslararası yankı uyandıran kısmıdır.
- B) Osmanlı'nın Rusya'ya savaş tazminatı ödemesi: Bu tür maddeler başka antlaşmalarda yer alsa da, Hünkar İskelesi Antlaşması'nın ana ve en önemli maddesi bu değildir.
- C) Karadeniz'in tarafsız bir bölge ilan edilmesi: Bu antlaşma Karadeniz'i tarafsız hale getirmek yerine, Rusya'ya Karadeniz'de üstünlük sağlayan bir madde içeriyordu. Karadeniz'in tarafsızlaştırılması daha sonraki dönemlerde (örneğin 1856 Paris Antlaşması) gündeme gelecektir.
- D) Rusya'nın Balkanlardaki toprakları geri vermesi: Hünkar İskelesi Antlaşması, Balkanlardaki toprak iadesiyle ilgili bir madde içermiyordu. Bu antlaşma, Kavalalı Mehmet Ali Paşa isyanı ve Boğazlar meselesi üzerine odaklanmıştı.
Görüldüğü gibi, Hünkar İskelesi Antlaşması'nın en önemli ve uluslararası ilişkilerde en çok tartışılan maddesi, Boğazlar üzerindeki Rusya lehine olan düzenlemeydi. Bu durum, Osmanlı Devleti'nin Boğazlar üzerindeki egemenliğini zayıflatmış ve Boğazlar Meselesi'nin uluslararası bir sorun haline gelmesine yol açmıştır.
Cevap A seçeneğidir.
