Bir kişi, çocukluğunda boğulma tehlikesi geçirdiği için denizden korkmaktadır. Yıllar sonra havuzda yüzerken bile panik atak geçirmeye başlamıştır. Bu durumda havuz, klasik koşullanmanın hangi kavramına örnektir?
A) Genelleme
B) Ayırt etme
C Sönme
D) Kendiliğinden geri gelme
Sevgili öğrenciler, bu soruyu çözmek için klasik koşullanma kavramlarını adım adım inceleyelim:
- 1. Klasik Koşullanma Nedir?
Klasik koşullanma, bir organizmanın başlangıçta tepki vermediği bir uyarıcıya, başka bir uyarıcıyla eşleştirilmesi sonucunda tepki vermeyi öğrenmesidir. Pavlov'un köpek deneyi bunun en bilinen örneğidir.
- 2. Senaryodaki İlk Koşullanma (Çocukluk Deneyimi):
- Koşulsuz Uyarıcı (KU): Boğulma tehlikesi (doğal olarak korku yaratan durum)
- Koşulsuz Tepki (KT): Korku, panik (boğulma tehlikesine verilen doğal tepki)
- Nötr Uyarıcı (NU) / Koşullu Uyarıcı (KUy): Deniz (başlangıçta korku yaratmazken, boğulma tehlikesiyle eşleşince korku yaratmaya başlar)
- Koşullu Tepki (KTep): Denizden korkma (denizle boğulma tehlikesinin eşleşmesi sonucu öğrenilen korku)
Bu kişi, çocukluğunda denizle ilgili yaşadığı travmatik olay nedeniyle "deniz" uyarıcısına karşı bir korku tepkisi geliştirmiştir.
- 3. Senaryodaki Yeni Durum (Havuzda Panik Atak):
Yıllar sonra bu kişi, denize benzeyen ancak tam olarak deniz olmayan "havuz" ortamında da panik atak geçirmeye başlamıştır. Yani, denizden öğrendiği korku tepkisini, denize benzer bir uyarıcı olan havuza da göstermiştir.
- 4. Seçeneklerin Değerlendirilmesi:
- A) Genelleme: Öğrenilen koşullu tepkinin, koşullu uyarıcıya benzer diğer uyarıcılara da gösterilmesidir. Bu durumda, denizden öğrenilen korku tepkisi, denize benzer bir ortam olan havuza da genellenmiştir. Havuz, denizle su, derinlik, yüzme gibi ortak özelliklere sahiptir. Bu tanım, senaryodaki durumu tam olarak açıklamaktadır.
- B) Ayırt etme: Öğrenilen koşullu tepkinin sadece koşullu uyarıcıya gösterilmesi, benzer uyarıcılara gösterilmemesidir. Eğer kişi sadece denizden korkup havuzdan korkmasaydı, bu ayırt etme olurdu. Ancak burada tam tersi bir durum söz konusudur.
- C) Sönme: Koşullu uyarıcının (deniz) koşulsuz uyarıcı (boğulma tehlikesi) olmadan tekrar tekrar sunulmasıyla koşullu tepkinin (korku) zamanla azalması veya ortadan kalkmasıdır. Senaryoda korkunun sönmesi değil, başka bir duruma yayılması söz konusudur.
- D) Kendiliğinden geri gelme: Sönmüş olan bir koşullu tepkinin, bir süre sonra kendiliğinden tekrar ortaya çıkmasıdır. Bu durumda korku sönmemiş, aksine benzer bir duruma yayılmıştır.
Bu açıklamalar ışığında, kişinin denizden öğrendiği korku tepkisini, denize benzer bir ortam olan havuza da göstermesi, klasik koşullanmanın "Genelleme" kavramına bir örnektir.
Cevap A seçeneğidir.
