Bir kişi asansörde sıkışıp kalma deneyimi yaşadıktan sonra kapalı alanlarda yoğun kaygı hissetmeye başlamıştır. Terapi sürecinde, güvenli kapalı alanlarda geçirdiği zamanı kademeli olarak artırarak bu korkusunu yenmeye çalışmaktadır. Bu terapi yöntemi hangi kavramla ilişkilidir?
A) Sistematik duyarsızlaştırma
B) Ayırt edici uyarıcı
C) Olumsuz pekiştirme
D) Model alma
Sevgili öğrenciler, bu soru, psikolojide korku ve kaygı bozukluklarının tedavisinde kullanılan önemli bir terapi yöntemini anlamamızı istiyor. Şimdi adımlara ayırarak soruyu inceleyelim:
- Sorudaki Durumun Analizi: Bir kişi asansörde yaşadığı travmatik bir deneyim sonrası kapalı alanlara karşı yoğun bir kaygı (fobi) geliştirmiştir. Bu kişi, terapi sürecinde bu korkusunu yenmek için "güvenli kapalı alanlarda geçirdiği zamanı kademeli olarak artırma" yöntemini kullanmaktadır. Buradaki anahtar kelimeler "kademeli olarak artırma" ve "güvenli alanlarda" korkuyla yüzleşmedir.
- Seçeneklerin Değerlendirilmesi:
- A) Sistematik duyarsızlaştırma: Bu terapi yöntemi, bireyin korktuğu veya kaygı duyduğu bir duruma karşı duyarsızlaşmasını sağlamak amacıyla geliştirilmiştir. Genellikle üç aşamadan oluşur:
- Gevşeme eğitimi (bireyin kaygı anında rahatlamayı öğrenmesi).
- Korku hiyerarşisi oluşturma (en az korkutucudan en çok korkutucuya doğru bir liste yapma).
- Kademeli maruz kalma (bireyin gevşemiş haldeyken, korku hiyerarşisindeki maddelerle en alttan başlayarak yavaş yavaş yüzleşmesi).
Sorudaki durum, kişinin güvenli kapalı alanlarda geçirdiği zamanı kademeli olarak artırarak korkusuyla yüzleşmesi, tam da sistematik duyarsızlaştırmanın "kademeli maruz kalma" aşamasına uymaktadır. Kişi, kontrollü ve güvenli bir ortamda, korku seviyesini yavaş yavaş artırarak korkusuna alışmaya çalışmaktadır.
- B) Ayırt edici uyarıcı: Bu kavram, bir davranışın belirli bir uyarıcının varlığında pekiştirileceğini veya cezalandırılacağını gösteren bir işarettir. Örneğin, trafik ışıklarında yeşil ışık, geçme davranışının pekiştirileceğini gösteren ayırt edici bir uyarıcıdır. Bu, bir terapi yöntemi değil, öğrenme psikolojisiyle ilgili bir kavramdır ve sorudaki durumla doğrudan ilişkili değildir.
- C) Olumsuz pekiştirme: Bu, istenmeyen bir uyarıcının ortamdan kaldırılmasıyla bir davranışın sıklığının artırılmasıdır. Örneğin, baş ağrısı çeken birinin ağrı kesici alarak ağrısını gidermesi ve bu sayede ağrı kesici alma davranışının artması. Bu da bir terapi yöntemi değil, öğrenme ilkesidir ve sorudaki durumla uyumlu değildir.
- D) Model alma: Bu, bir kişinin başkalarının davranışlarını gözlemleyerek ve taklit ederek öğrenmesidir. Örneğin, bir çocuğun anne babasını izleyerek yemek yeme alışkanlıklarını öğrenmesi. Sorudaki kişi kendi deneyimiyle korkusunu yenmeye çalışmaktadır, başkasını model alarak değil.
Bu değerlendirmeler ışığında, kişinin kapalı alan korkusunu kademeli olarak güvenli bir ortamda artırarak yenmeye çalışması, doğrudan sistematik duyarsızlaştırma kavramıyla ilişkilidir.
Cevap A seçeneğidir.
