Atatürk döneminde ekonomi alanında gerçekleştirilen uygulamalardan hangisi devletçilik ilkesi kapsamında değerlendirilemez?
A) Birinci Beş Yıllık Sanayi PlanıMerhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, Atatürk döneminde uygulanan ekonomi politikalarından hangisinin "devletçilik" ilkesi kapsamında değerlendirilemeyeceğini bulmamız isteniyor. Öncelikle "devletçilik" ilkesinin ne anlama geldiğini hatırlayalım, ardından seçenekleri tek tek inceleyelim.
Atatürk döneminde uygulanan devletçilik ilkesi, özellikle 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı'nın etkileriyle birlikte, ülkenin ekonomik kalkınmasında özel sektörün yetersiz kaldığı durumlarda devletin ekonomiye doğrudan müdahale etmesi, büyük sanayi ve altyapı yatırımlarını bizzat üstlenmesi, bankalar kurarak finansman sağlaması ve ekonomik planlamalar yapması anlamına gelir. Bu ilke, milli ekonominin güçlenmesini ve dışa bağımlılığın azalmasını hedeflemiştir.
1933 yılında hazırlanan ve 1934'te uygulamaya konulan Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı, devletin hangi sanayi kollarında, hangi bölgelerde ve hangi kapasitelerde yatırım yapacağını belirleyen kapsamlı bir plandır. Bu plan doğrultusunda birçok devlet fabrikası kurulmuştur. Bu, devletin ekonomiye doğrudan müdahalesini ve planlamasını gösterdiği için devletçilik ilkesinin açık bir uygulamasıdır.
1935 yılında kurulan Etibank, madencilik ve enerji sektörlerindeki devlet yatırımlarını finanse etmek ve işletmek amacıyla oluşturulmuştur. Madenlerin işletilmesi ve enerji üretimi gibi stratejik alanlarda devletin öncü rol üstlenmesi, devletçilik ilkesinin bir gereğidir.
1933 yılında kurulan Sümerbank, devletin sanayi alanındaki yatırımlarını finanse etmek, kurulan fabrikaları işletmek ve yeni sanayi kolları oluşturmak amacıyla faaliyet göstermiştir. Özellikle tekstil, şeker, kağıt gibi alanlarda birçok devlet fabrikasını bünyesinde barındırmıştır. Bu da devletin sanayiye doğrudan müdahalesini ve işletmeciliğini gösterdiği için devletçilik ilkesinin önemli bir uygulamasıdır.
İzmir İktisat Kongresi, 1923 yılında, henüz Cumhuriyet ilan edilmeden önce, yeni Türk devletinin ekonomik temellerini belirlemek amacıyla toplanmıştır. Bu kongrede çiftçiler, tüccarlar, sanayiciler ve işçiler gibi toplumun farklı kesimlerinden temsilciler bir araya gelerek milli bir ekonomi politikası oluşturmaya çalışmışlardır. Kongre kararları, milli sermayeye dayalı, özel teşebbüsü destekleyen ve dışa bağımlılığı azaltan bir ekonomik yapıyı hedeflemiştir. Ancak bu kongre, devletçilik ilkesinin doğrudan bir uygulaması değil, gelecekteki ekonomik politikaların tartışıldığı ve belirlendiği bir platformdur. Devletçilik ilkesi, özellikle 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı'ndan sonra daha belirgin bir şekilde uygulanmaya başlanmıştır. Kongre, daha çok milli bir ekonomi anlayışının temellerini atmış, ancak devletin ekonomiye doğrudan ve yaygın müdahalesini içeren devletçilik uygulamaları bu kongrenin hemen ardından değil, daha sonraki yıllarda ortaya çıkmıştır.
Bu bilgiler ışığında, A, B ve C seçenekleri devletçilik ilkesi kapsamında doğrudan uygulamalar iken, D seçeneği olan İzmir İktisat Kongresi, devletçilik ilkesinin bir uygulaması değil, ekonomik politikaların belirlenmesine yönelik bir başlangıç ve tartışma platformudur.
Cevap D seçeneğidir.
