1833 yılında Rusya ile imzalanan Hünkar İskelesi Antlaşması'nın en önemli maddesi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Rusya'nın Osmanlı Devleti'ne askeri yardım sağlaması
B) Osmanlı Devleti'nin Rusya'ya savaş tazminatı ödemesi
C) Boğazların Rus savaş gemilerine açık, diğer devletlere kapalı olması
D) Ticaret gemilerinin Boğazlardan serbestçe geçebilmesi
E) Karadeniz'in tarafsız bir deniz ilan edilmesi
Merhaba sevgili öğrenciler!
1833 yılında imzalanan Hünkar İskelesi Antlaşması, Osmanlı Devleti'nin zor bir döneminde, özellikle Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa isyanı karşısında Rusya'dan yardım istemesiyle ortaya çıkmış önemli bir anlaşmadır. Bu anlaşma, Osmanlı Devleti'nin denge politikasında Rusya'ya doğru bir kayışa işaret etmesi ve Boğazlar meselesini uluslararası bir sorun haline getirmesi açısından büyük önem taşır.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve en önemli maddeyi bulalım:
- A) Rusya'nın Osmanlı Devleti'ne askeri yardım sağlaması: Bu madde, anlaşmanın imzalanma sebebidir ve Rusya'nın Osmanlı'ya yardım etme taahhüdünü içerir. Ancak bu, anlaşmanın kendisinden ziyade, anlaşmaya giden süreci ve Rusya'nın Osmanlı üzerindeki etkisini gösterir. Anlaşmanın en kritik ve uzun vadeli sonucunu belirleyen madde bu değildir.
- B) Osmanlı Devleti'nin Rusya'ya savaş tazminatı ödemesi: Hünkar İskelesi Antlaşması bir savaş sonrası imzalanan bir anlaşma değildir; aksine, Osmanlı'nın iç isyanına karşı Rusya'dan yardım almasıyla ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla bu seçenek doğru değildir.
- C) Boğazların Rus savaş gemilerine açık, diğer devletlere kapalı olması: İşte bu madde, Hünkar İskelesi Antlaşması'nın en can alıcı ve uluslararası yankı uyandıran maddesidir. Bu maddeye göre, Osmanlı Devleti'ne bir saldırı olması durumunda Rusya'ya Boğazlar açılacak, ancak diğer devletlerin savaş gemilerine kapatılacaktı. Bu durum, Rusya'ya Karadeniz'den Akdeniz'e geçişte eşsiz bir avantaj sağlıyor, İngiltere ve Fransa gibi diğer büyük güçlerin çıkarlarını doğrudan tehdit ediyordu. Bu madde, Boğazlar meselesini uluslararası bir krize dönüştürmüş ve ilerleyen yıllarda Londra Boğazlar Sözleşmesi'nin imzalanmasına yol açmıştır.
- D) Ticaret gemilerinin Boğazlardan serbestçe geçebilmesi: Ticaret gemilerinin Boğazlardan geçişi genellikle uluslararası anlaşmalarla güvence altına alınmış bir durumdu. Hünkar İskelesi Antlaşması'nın odak noktası savaş gemileri ve Rusya'ya tanınan özel ayrıcalıktı.
- E) Karadeniz'in tarafsız bir deniz ilan edilmesi: Karadeniz'in tarafsızlaştırılması, daha çok Kırım Savaşı sonrası 1856 Paris Antlaşması ile gündeme gelmiş bir konudur. Hünkar İskelesi Antlaşması'nın böyle bir maddesi yoktur; aksine, Rusya'ya Karadeniz'den çıkışta avantaj sağlamıştır.
Bu analizler ışığında, Hünkar İskelesi Antlaşması'nın en önemli maddesi, Rusya'ya Boğazlar üzerinde özel bir statü tanıyan ve uluslararası dengeleri derinden etkileyen maddedir.
Cevap C seçeneğidir.
