Aşağıdaki cümlelerden hangisinde yay ayraç yanlış kullanılmıştır?
A) Bu kitabı (en sevdiğim yazar) okudum.
B) İstanbul (Türkiye'nin en kalabalık şehri) güzeldir.
C) O (sınıfın en çalışkan öğrencisi) sınavı geçti.
D) Annem (pasta yapmayı sever) lezzetli bir pasta yaptı.
Sevgili öğrenciler, bu soruda yay ayraçların (parantezlerin) doğru kullanımını anlamamız gerekiyor. Yay ayraçlar, cümlede ana düşünceyi kesintiye uğratmadan ek bilgi vermek, açıklama yapmak veya bir sözün eş anlamlısını belirtmek için kullanılır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bu kitabı (en sevdiğim yazar) okudum.
- Bu cümlede ana ifade "Bu kitabı okudum" şeklindedir.
- Yay ayraç içindeki "(en sevdiğim yazar)" ifadesi, kitabın yazarını niteleyen bir bilgidir. Ancak bu bilgi, doğrudan "kitabı" kelimesini açıklamamaktadır. Kitabın kendisi "en sevdiğim yazar" olamaz. Eğer cümlede yazarın adı geçseydi (örneğin "Bu kitabı (Ahmet Ümit) okudum" gibi) veya "Bu kitabı okudum (yazarı en sevdiğim yazar)." şeklinde olsaydı doğru olabilirdi. Mevcut haliyle, yay ayraç içindeki bilgi, cümlenin ana öğelerinden biriyle (burada "kitabı" kelimesiyle) doğrudan ve mantıksal bir bağlantı kuramadığı için yanlış kullanılmıştır. Kitabın kendisi bir yazar değildir.
- B) İstanbul (Türkiye'nin en kalabalık şehri) güzeldir.
- Bu cümlede ana ifade "İstanbul güzeldir." şeklindedir.
- Yay ayraç içindeki "(Türkiye'nin en kalabalık şehri)" ifadesi, "İstanbul" hakkında ek bir açıklama ve bilgi vermektedir. İstanbul'un ne olduğu veya hangi özelliği taşıdığı açıklanmıştır. Bu kullanım doğrudur.
- C) O (sınıfın en çalışkan öğrencisi) sınavı geçti.
- Bu cümlede ana ifade "O sınavı geçti." şeklindedir.
- Yay ayraç içindeki "(sınıfın en çalışkan öğrencisi)" ifadesi, "O" zamiriyle kastedilen kişi hakkında ek bir açıklama ve bilgi vermektedir. Bu kullanım doğrudur.
- D) Annem (pasta yapmayı sever) lezzetli bir pasta yaptı.
- Bu cümlede ana ifade "Annem lezzetli bir pasta yaptı." şeklindedir.
- Yay ayraç içindeki "(pasta yapmayı sever)" ifadesi, "Annem" hakkında ek bir bilgi (bir özelliği veya alışkanlığı) vermektedir. Bu kullanım doğrudur.
Gördüğümüz gibi, B, C ve D seçeneklerinde yay ayraç içindeki bilgiler, cümlenin ana öğelerinden birini (İstanbul, O, Annem) açıklamakta veya onunla ilgili ek bilgi vermektedir. Ancak A seçeneğinde, "en sevdiğim yazar" ifadesi "kitabı" kelimesini mantıksal olarak açıklamamaktadır. Kitap bir yazar değildir.
Cevap A seçeneğidir.
