Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda bizden, verilen fiillerden hangisinin dönüşlü fiil olmadığını bulmamız isteniyor. Öncelikle "dönüşlü fiil" ne demek, onu hatırlayalım:
- Dönüşlü Fiil: Bir eylemi yapan özne ile o eylemden etkilenen öznenin aynı kişi veya varlık olduğu fiillerdir. Yani, özne eylemi kendi üzerinde gerçekleştirir. Bu tür fiiller genellikle fiil köküne "-n" veya "-l" eklerinden birini alarak oluşur. (Örnek: taramak -> taranmak (kendi kendini taramak), giymek -> giyinmek (kendi kendini giydirmek))
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) yıkanmak: "Yıkamak" fiilinden "-n" ekiyle türemiştir. "Ben yıkanırım" dediğimizde, yıkama eylemini yapan da eylemden etkilenen de "ben"dir. Yani kişi kendi kendini yıkar. Bu bir dönüşlü fiildir.
- B) giyinmek: "Giymek" fiilinden "-in" (yani -n) ekiyle türemiştir. "Çocuk giyindi" dediğimizde, giyme eylemini yapan da eylemden etkilenen de "çocuk"tur. Yani çocuk kendi kendini giydirir. Bu da bir dönüşlü fiildir.
- C) sevilmek: "Sevmek" fiilinden "-il" (yani -l) ekiyle türemiştir. "Çocuk annesi tarafından sevildi" örneğinde, sevme eylemini yapan "anne" iken, eylemden etkilenen "çocuk"tur. Burada eylemi yapan ile etkilenen aynı kişi değildir. Bu fiil, başkası tarafından yapılma anlamı taşıdığı için edilgen (pasif) bir fiildir. Edilgen fiiller dönüşlü fiil değildir.
- D) koşmak: Bu fiil, fiil köküne herhangi bir "-n" veya "-l" eki almamıştır. "Koşmak" eylemini yapan kişi, eylemi doğrudan kendisi gerçekleştirir ve eylem kendi üzerinde bir etki yaratmaz, doğrudan bir hareketi ifade eder. Bu fiil, etken (aktif) bir fiildir ve dönüşlü fiil değildir.
Gördüğümüz gibi, "yıkanmak" ve "giyinmek" dönüşlü fiillerdir. "Sevilmek" edilgen bir fiil olduğu için dönüşlü değildir. "Koşmak" ise etken bir fiil olduğu için dönüşlü değildir.
Soru bizden "dönüşlü fiil olmayan"ı bulmamızı istediği için hem C hem de D seçenekleri dönüşlü fiil değildir. Ancak, dil bilgisi sorularında genellikle en belirgin ve temel farklılık aranır. "Sevilmek" fiili, dönüşlü fiiller gibi "-l" ekini alarak çatısı değişmiş bir fiilken (edilgen olmuştur), "koşmak" fiili hiçbir çatı eki almamış, basit bir etken fiildir. Bu nedenle, dönüşlü fiillerden yapısal olarak en uzak olan ve hiçbir çatı eki almamış fiil "koşmak"tır.
Cevap D seçeneğidir.
