Adlaşmış sıfat-fiil Test 1

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde adlaşmış sıfat-fiil yoktur?

A) Çalışan kazanır.
B) Giden gelmez.
C) Koşan çocuk düştü.
D) Bilen anlatır.

Sevgili öğrenciler, bu soruda "adlaşmış sıfat-fiil" kavramını anlamamız ve cümlelerde doğru bir şekilde tespit etmemiz gerekiyor. Haydi, bu kavramı adım adım öğrenelim ve soruyu birlikte çözelim!

• Sıfat-fiil (Ortaç) Nedir?

  Sıfat-fiiller, fiillere "-an/-en, -ası/-esi, -maz/-mez, -ar/-er, -dık/-dik/-duk/-dük, -acak/-ecek, -mış/-miş/-muş/-müş" ekleri getirilerek oluşturulan ve cümlede sıfat görevinde kullanılan fiilimsilerdir. Yani bir ismi nitelerler.

  Örnek: "Koşan çocuk" (Burada "koşan", "çocuk" ismini niteleyen bir sıfat-fiildir.)

• Adlaşmış Sıfat-fiil Nedir?

  Bir sıfat-fiil, nitelediği isim düşürüldüğünde, o ismin yerine geçerek tek başına isim gibi kullanılırsa "adlaşmış sıfat-fiil" olur. Artık bir ismi nitelemez, doğrudan ismin görevini üstlenir.

  Örnek: "Koşan çocuk düştü." cümlesindeki "çocuk" ismini düşürürsek, "Koşan düştü." cümlesi oluşur. Burada "koşan", "koşan kişi/insan" anlamında kullanıldığı için adlaşmış sıfat-fiildir.

• Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
• A) Çalışan kazanır.
  • Buradaki "çalışan" kelimesi, "-an" sıfat-fiil ekini almıştır.
  • Bu cümle aslında "Çalışan insan/kişi kazanır." demektir. "İnsan/kişi" ismi düşürülmüştür.
  • Dolayısıyla "çalışan", adlaşmış sıfat-fiildir.
• B) Giden gelmez.
  • Buradaki "giden" kelimesi, "-en" sıfat-fiil ekini almıştır.
  • Bu cümle aslında "Giden insan/kişi gelmez." demektir. "İnsan/kişi" ismi düşürülmüştür.
  • Dolayısıyla "giden", adlaşmış sıfat-fiildir.
• C) Koşan çocuk düştü.
  • Buradaki "koşan" kelimesi, "-an" sıfat-fiil ekini almıştır.
  • Ancak "koşan" kelimesi, hemen ardından gelen "çocuk" ismini nitelemektedir. Yani "koşan" bir sıfat görevindedir ve nitelediği isim (çocuk) cümlede mevcuttur.
  • Bu nedenle "koşan", adlaşmış sıfat-fiil değil, normal bir sıfat-fiildir.
• D) Bilen anlatır.
  • Buradaki "bilen" kelimesi, "-en" sıfat-fiil ekini almıştır.
  • Bu cümle aslında "Bilen insan/kişi anlatır." demektir. "İnsan/kişi" ismi düşürülmüştür.
  • Dolayısıyla "bilen", adlaşmış sıfat-fiildir.

Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "adlaşmış sıfat-fiil"in bulunmadığı tek cümle C seçeneğidir çünkü "koşan" kelimesi doğrudan "çocuk" ismini nitelemektedir ve nitelediği isim düşmemiştir.

Cevap C seçeneğidir.